G\u00fcn\u00fcm\u00fczde ya\u015fanan teknolojik ilerlemeler sayesinde milyarlarca \u0131\u015f\u0131k y\u0131l\u0131 uzakl\u0131ktaki g\u00f6k cisimleri hakk\u0131nda bilgi sahibi olabiliyoruz. Bu sayede biliyoruz ki \u015fu ana kadar bizi misafir eden d\u00fcnyam\u0131z\u0131n bir benzeri bulunabilmi\u015f de\u011fil. Ne var ki d\u00fcnyam\u0131z\u0131n bu biricikli\u011fini, k\u0131ymetini h\u00e2l\u00e2 tam olarak kavrad\u0131\u011f\u0131m\u0131z da s\u00f6ylenemez. Zira sanayi devrimiyle ba\u015flayan s\u00fcre\u00e7ten bu yana d\u00fcnyam\u0131z\u0131n bize sundu\u011fu imk\u00e2nlar\u0131 hoyrat\u00e7a kulland\u0131k. \u00d6yle ki daha \u00e7ok \u00fcretirken ayn\u0131 \u015fekilde daha \u00e7ok t\u00fcketen toplumlara d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fck. \u00d6zellikle de son elli y\u0131lda kaynak i\u015fleme ve kullan\u0131m\u0131yla enerji ve g\u0131da \u00fcretiminde de \u00fc\u00e7 katl\u0131k art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken bu d\u00f6nemde n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131 sadece iki kat ger\u00e7ekle\u015fti. Hi\u00e7 ku\u015fkusuz bu veriler bize bireysel t\u00fcketimin de y\u00fckseldi\u011fini g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n
Bireysel t\u00fcketimin b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye, \u00fclkeden \u00fclkeye hatta \u00fclke i\u00e7inde illere\/ b\u00f6lgelere g\u00f6re farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterdi\u011fini biliyoruz. G\u00fcncel verilere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda geli\u015fmi\u015f \u00fclkelerde ki\u015fi ba\u015f\u0131 ekolojik ayak izi 27 metrik ton seviyesindeyken bu de\u011ferin d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerde sadece iki metrik ton oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. T\u00fcketimin adaletli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren bu veri ayn\u0131 \u015fekilde farkl\u0131 kirlilik seviyelerini de g\u00f6stermektedir. Zira yap\u0131lan her \u00fcretim ve imalat\u0131n ayn\u0131 zamanda birer at\u0131k potansiyeli ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 da biliyoruz. Bu y\u00fcksek \u00fcretim, t\u00fcketim ve at\u0131k olu\u015fturma zinciri hepimizin malumu oldu\u011fu \u00fczere bir\u00e7ok meseleye sebebiyet veriyor. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi<\/em> geliyor.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi adeta \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n vebas\u0131 olmu\u015f durumdad\u0131r. Tarih boyunca da zaman zaman so\u011fumalar zaman zaman da \u0131s\u0131nmalar dolay\u0131s\u0131yla iklim de\u011fi\u015fiklikleri ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak do\u011fal olarak ger\u00e7ekle\u015fen bu s\u00fcre\u00e7ler 100-150 bin y\u0131ll\u0131k periyotlarda olu\u015furken g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu de\u011fi\u015fime sadece 150-200 y\u0131l gibi k\u0131sa bir s\u00fcrede tan\u0131kl\u0131k ediyoruz. Fosil yak\u0131t kullan\u0131m\u0131 ba\u015fta olmak \u00fczere ormanl\u0131k alanlar\u0131n tahribi ve yok olmas\u0131yla arazi bozunumu gibi nedenlerden dolay\u0131 atmosferde h\u00e2lihaz\u0131rda bulunan ve d\u00fcnya i\u00e7in sera etkisi yapan karbondioksit, metan ve nitr\u00f6zoksit gibi gazlar\u0131n yo\u011funlu\u011funda ya\u015fanan art\u0131\u015flar, k\u00fcresel s\u0131cakl\u0131k de\u011ferini sanayi \u00f6ncesi d\u00f6neme k\u0131yasla 1,2 santigrat derece artt\u0131r\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n Bu durumun adeta canl\u0131 organizma gibi hareket eden d\u00fcnyan\u0131n sahip oldu\u011fu atmosfer, litosfer, hidrosfer, kriyosfer ve biyosfer gibi birbiri ve kendi i\u00e7erisinde etkile\u015fimli sistemleri aras\u0131ndaki ahengin bozulmas\u0131na ve tamiri zor hasarlar\u0131n olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n\n\n\n Say\u0131s\u0131, \u015fiddeti ve etkileri her ge\u00e7en g\u00fcn artan, \u00e7o\u011funlu\u011fu meteorolojik olan iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi etmenli hadiseler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u201cgeli\u015fmi\u015f\u201d diye nitelendirilen ABD, Kanada, Almanya gibi \u00fclkelerin de \u00e7aresiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 m\u00fc\u015fahede ediyoruz. Ge\u00e7en yaz Bat\u0131 Avrupa\u2019y\u0131 adeta y\u0131k\u0131p ge\u00e7en, on binleri yerinden etmenin yan\u0131nda binlerce can\u0131n da yitirilmesiyle sonu\u00e7lanan sel felaketi, Kanada\u2019da do\u011fal hayat ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 adeta durduran s\u0131cak hava dalgalar\u0131, Kaliforniya ve Sibirya gibi b\u00f6lgelerde iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle m\u00fccadelede b\u00fcy\u00fck \u00f6neme sahip ormanlarda g\u00f6r\u00fclen devasa yang\u0131nlar, Afrika\u2019y\u0131 vuran kurakl\u0131k gibi meteorolojik afetler sadece birer hava olay\u0131 olman\u0131n \u00e7ok \u00f6tesindeki hadiselerdendir.<\/p>\n\n\n\n Hepimiz ac\u0131 bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcyoruz ki bu durum g\u0131da \u00fcretimini, verimini ve tedarikini de etkileyen bir sonu\u00e7. \u00d6yle ki BM Tar\u0131m ve G\u0131da \u00d6rg\u00fct\u00fc G\u0131da Endeksi<\/em> verilerine g\u00f6re sadece son alt\u0131 ayl\u0131k s\u00fcrede g\u0131da fiyatlar\u0131nda k\u00fcresel bazda y\u00fczde ellilere varan art\u0131\u015flar bunun bariz neticesi. Elbette ki bu durum beraberinde g\u0131da ve su arz g\u00fcvenli\u011fini de etkileyecek ve d\u00fcnyam\u0131z\u0131 hi\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131 kadar b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcvenlik sorunu olan g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131yla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya b\u0131rakabilecektir.<\/p>\n\n\n\n D\u00fcnya G\u0131da Program\u0131 (WFP)<\/em> de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re Afrika\u2019n\u0131n do\u011fusunda Hint Okyanusu\u2019nun bat\u0131s\u0131ndaki ada \u00fclkesi Madagaskar\u2019da d\u00f6rt y\u0131ldan bu yana s\u00fcregelen kurakl\u0131\u011f\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi etmenli oldu\u011fu, bu durumun adada ya\u015fayan yakla\u015f\u0131k otuz milyon n\u00fcfus \u00fczerinde ciddi bir risk olu\u015fturdu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla y\u00f6re halklar\u0131n\u0131n bu tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda g\u00f6\u00e7e zorlanaca\u011f\u0131 belirtiliyor. Yine BM \u00c7evre Program\u0131 (UNEP)<\/em> de\u011ferlendirmelerine g\u00f6re karalarda bulunan buzullar\u0131n erimesi ve \u0131s\u0131nmaya ba\u011fl\u0131 sudaki genle\u015fme dolay\u0131s\u0131yla giderek h\u0131zlanan deniz seviyesindeki y\u00fckselme Tuvalu, Kiribati, Maldivler ve Marshall Adalar\u0131 gibi k\u00fc\u00e7\u00fck ada devletlerini yok olmakla tehdit ediyor.<\/p>\n\n\n\n Bu durum bir yandan ya\u015fayan bu k\u00fclt\u00fcrlerin yok olmas\u0131na neden olurken bir yandan da b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131n\u0131n olaca\u011f\u0131n\u0131 i\u015faret ediyor. COVID-19 pandemi s\u00fcrecinde birlik olamayan d\u00fcnyan\u0131n bu yeni tehdit kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00fcretmede zorluk ya\u015famas\u0131 ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. 2021\u2019deki NATO Zirvesi\u2019nde de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ilk kez kapsaml\u0131 \u015fekilde ele al\u0131narak muhtemel g\u0131da, su, enerji arz g\u00fcvenliklerinin yan\u0131 s\u0131ra tetikleyece\u011fi g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131 riskine kar\u015f\u0131 eylemlerin g\u00fc\u00e7lendirilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmas\u0131, iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin kalk\u0131nmada oldu\u011fu gibi bir mill\u00ee g\u00fcvenlik meselesi oldu\u011funu da g\u00f6steriyor.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin etkileri dolay\u0131s\u0131yla sadece insanlarda de\u011fil, di\u011fer canl\u0131larda da yer de\u011fi\u015ftirmelerin ve hareketliliklerin oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. S\u0131cakl\u0131k ba\u015fta olmak \u00fczere de\u011fi\u015fen hava \u015fartlar\u0131 yeni canl\u0131lar i\u00e7in habitatlar\u0131n olu\u015fmas\u0131na da yol a\u00e7\u0131yor. Bunu Akdeniz\u2019de g\u00f6r\u00fcyoruz. Aslan ve balon bal\u0131\u011f\u0131 gibi Akdeniz\u2019e yabanc\u0131 t\u00fcrlerin Akdeniz\u2019i adeta yeni ya\u015fam alan\u0131 olarak g\u00f6rmeleri bunun bir g\u00f6stergesi. Bu t\u00fcr istilac\u0131 t\u00fcrlerin hi\u00e7 ku\u015fkusuz Akdeniz\u2019deki canl\u0131 dengesi ve besin zinciri i\u00e7inde yer alan baz\u0131 t\u00fcr pop\u00fclasyonu \u00fczerinde ciddi bask\u0131 olu\u015fturaca\u011f\u0131 muhakkak. Dolay\u0131s\u0131yla bu durum denizcilik faaliyetlerinde bulunan insanlar\u0131n i\u015f olanaklar\u0131nda ve deniz \u00fcr\u00fcnleri temininde sorunlar ya\u015famalar\u0131na yol a\u00e7acak \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir hadisedir.<\/p>\n\n\n\n \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011finin kendisini g\u00f6sterdi\u011fi di\u011fer bir hadise de s\u0131cak hava dalgalar\u0131 ba\u011flam\u0131nda kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131k\u0131yor. S\u0131cak hava dalgalar\u0131n\u0131n binlerce can kayb\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131, ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z iki nefesten birisini sunan ormanlar\u0131m\u0131z\u0131 ve i\u00e7erisindeki biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fi yok etti\u011fini, i\u015f verimini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve bir\u00e7ok hastal\u0131\u011fa davetiye \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck, ya\u015fad\u0131k, biliyoruz. D\u00fcnyam\u0131za oksijen sunan ormanlar o kadar b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131mla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya ki \u00e7o\u011fu b\u00f6lgede ormanlar oksijeni so\u011furan birer yutak olman\u0131n \u00f6tesine ge\u00e7mi\u015f bizatihi karbon kayna\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye Yo\u011fun Etkilenen Bir B\u00f6lgede Yer Al\u0131yor<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u00dclkemiz bulundu\u011fu co\u011frafya itibar\u0131yla iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden en \u00e7ok etkilenecek b\u00f6lgeler aras\u0131nda yer al\u0131yor. Nitekim 2021, yurdumuzun d\u00f6rt bir yan\u0131nda \u00fcst \u00fcste iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi kaynakl\u0131 afetler ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir sene oldu. Marmara Denizi\u2019ni ablukaya alan m\u00fcsilaj, takip eden s\u00fcre\u00e7te g\u00fcney k\u0131y\u0131lar\u0131m\u0131z\u0131 vuran ve \u201ctarihimizin en b\u00fcy\u00fckleri\u201d nitelemesiyle kay\u0131tlar\u0131m\u0131za giren orman yang\u0131nlar\u0131, Karadeniz\u2019deki y\u0131k\u0131c\u0131 sellerle i\u00e7 ve do\u011fu kesimlerde g\u00f6r\u00fclen kurakl\u0131klar iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin tetikledi\u011fi olaylar olarak haf\u0131zalar\u0131m\u0131za kaz\u0131nd\u0131 ve tehdidin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6zler \u00f6n\u00fcne serdi. Ancak bu afetlerin hi\u00e7birisi salt ekolojik veya \u00e7evresel sorun de\u011fildi.<\/p>\n\n\n\n Marmara\u2019y\u0131 vuran m\u00fcsilaj aylarca bal\u0131k\u00e7\u0131lar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n aksamas\u0131na ve b\u00f6lgede deniz seferlerinin sekteye u\u011framas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Kurakl\u0131klarla birlikte etkilenen g\u0131da \u00fcretimi tedarik zincirlerini etkileyerek g\u0131da fiyatlar\u0131nda anormal d\u00fczeyde art\u0131\u015flara sebep oldu. Sel afetleri b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m olu\u015fturarak y\u00f6re sakinlerini, i\u015f yerlerini, tar\u0131msal alanlar\u0131 ve altyap\u0131lar\u0131 vurdu. T\u00fcm bu afetlerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz \u00fczere iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi salt \u00e7evre sorunu olman\u0131n \u00e7ok \u00f6tesinde sa\u011fl\u0131k, ula\u015f\u0131m, \u00fcretim, ekonomi, g\u0131da gibi \u00e7ok say\u0131da konu \u00fczerinde domino etkisi olu\u015fturan bir kalk\u0131nma problemidir.<\/p>\n\n\n\n