{"id":2788,"date":"2023-07-12T16:13:58","date_gmt":"2023-07-12T13:13:58","guid":{"rendered":"https:\/\/yillik.kizilayakademi.org.tr\/?p=2788"},"modified":"2024-05-15T12:50:46","modified_gmt":"2024-05-15T09:50:46","slug":"halk-sagligi-acisindan-turkiyede-2022","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/halk-sagligi-acisindan-turkiyede-2022\/","title":{"rendered":"Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 A\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019de 2022"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fcnyada oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de 2022 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyen bir\u00e7ok \u00f6nemli olay\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir y\u0131l olmu\u015ftur. 2019\u2019da ba\u015flayan COVID-19 pandemisi d\u00fcnyada ve \u00fclkemizde h\u00e2l\u00e2 devam ederken pandemi s\u00fcresince al\u0131nan \u00f6nlemler, test ve a\u015f\u0131 konusundaki \u00e7abalar sonu\u00e7 vermi\u015f, COVID-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n etkisi \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re azalm\u0131\u015ft\u0131r. Pandemiden dolay\u0131 al\u0131nan \u00f6nlemlerin (maske, sosyal mesafe, okullar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 vb.) bir di\u011fer sonucu, \u00f6nceki y\u0131llarda pek g\u00f6r\u00fclmeyen solunum yollar\u0131yla bula\u015fan hastal\u0131klar \u00f6zellikle \u201cRSV, \u0130nfluenza A ve B, COVID-19\u201d birlikte olmak \u00fczere bu y\u0131l salg\u0131n \u00f6nlemlerinin gev\u015fetilmesiyle s\u0131k g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flamas\u0131d\u0131r. 2022, D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc (DS\u00d6) verilerine g\u00f6re 110 \u00fclkede 83 binden fazla Monkeypox vakas\u0131 bildirilirken T\u00fcrkiye\u2019de 12 ki\u015fide bu vir\u00fcs tespit edilmi\u015ftir. \u00dclkemizde ayr\u0131ca 2022\u2019de b\u00f6lgesel bazda halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 olaylar\u0131 da ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Temmuz\u2019da Bolu\u2019nun bir k\u00f6y\u00fcnde i\u00e7me suyundan etkilenen baz\u0131 ki\u015filerde gastroenterit vakalar\u0131 g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, 14\u2019\u00fc yo\u011fun bak\u0131ma yat\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, 1 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f ve baz\u0131 hastalar\u0131n tetkiklerinde Hemolitik \u00dcremik Sendrom (H\u00dcS) tan\u0131s\u0131na rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kas\u0131m 2022\u2019de ise k\u00f6pek taraf\u0131ndan \u0131s\u0131r\u0131lan 2 \u00e7ocuktan birine kuduz tan\u0131s\u0131 konulmu\u015ftur.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2022\u2019de Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen SIHHAT projesi kapsam\u0131nda k\u0131r\u0131lgan gruplardan biri olan g\u00f6\u00e7menlerin sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015fimi artt\u0131r\u0131larak hizmetlere devam edilmektedir. Y\u0131l sonuna do\u011fru sa\u011fl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan baz\u0131 yeni geli\u015fmeler olmu\u015ftur. HPV a\u015f\u0131s\u0131n\u0131n Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan \u00fccretsiz yap\u0131lmas\u0131 ve SMA hastal\u0131\u011f\u0131 taramas\u0131n\u0131n, Yenido\u011fan Metabolik ve Endokrin Hastal\u0131k Tarama Program\u0131\u2019na (NTP) eklenmesi kararlar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>COVID-19&nbsp;<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fcne (DS\u00d6) ilk kez bildirildi\u011fi Aral\u0131k 2019\u2019dan beri COVID-19 vaka say\u0131s\u0131 artmaya devam etmektedir. DS\u00d6\u2019n\u00fcn 19 Aral\u0131k 2022\u2019de g\u00fcncellenen son verilerine g\u00f6re d\u00fcnyada 649.038.437 vaka, 6.645.812 \u00f6l\u00fcm g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<a id=\"atif-1\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-1\">1<\/a><\/sup> T\u00fcrkiye\u2019de ise bu tarihe kadar toplam 17.042.722 vaka, 101.492 \u00f6l\u00fcm meydana gelmi\u015ftir.<a id=\"atif-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-2\">2<\/a><\/sup> 2022\u2019de haftal\u0131k COVID-19 say\u0131s\u0131 8 \u015eubat\u2019ta 103.375 ile pik de\u011ferini yapm\u0131\u015f, bu tarihten itibaren azalarak devam etmi\u015ftir.<a id=\"atif-3\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-3\">3<\/a><\/sup> Azalan COVID-19 vaka say\u0131lar\u0131 sebebiyle Mart 2022\u2019de Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Dr. Fahrettin Koca, a\u00e7\u0131k havada ve kapal\u0131 alanda maske zorunlulu\u011funun kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve HES kodu uygulamas\u0131na tamamen son verildi\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-4\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-4\">4<\/a><\/sup> Nisan 2022\u2019de ise ola\u011fan\u00fcst\u00fc durumlar d\u0131\u015f\u0131nda Koronavir\u00fcs Bilim Kurulunun toplanmamas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-5\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-5\">5<\/a><\/sup> Sonras\u0131nda \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 genelgesiyle maske kullanma zorunlulu\u011funun sadece sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131nda devam edece\u011fi belirtilmi\u015ftir.<a id=\"atif-6\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-6\">6<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye\u2019de son verilere g\u00f6re 19 Aral\u0131k 2022\u2019ye kadar n\u00fcfusun %93,36\u2019s\u0131 1. doz COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 olurken %85,68\u2019i 2. doz COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. 3 doz olmak \u00fczere toplam 152.598.271 a\u015f\u0131 uygulanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-2\">2<\/a><\/sup> Ayr\u0131ca Aral\u0131k 2021\u2019de acil kullan\u0131m onay\u0131 alan yerli COVID-19 a\u015f\u0131s\u0131 \u201cTurkoVac\u201d\u0131n Faz 3 ara sonu\u00e7lar\u0131 Kas\u0131m 2022\u2019de uluslararas\u0131 hakemli dergide yay\u0131mlanarak bilimsel literat\u00fcre girmi\u015ftir.<a id=\"atif-7\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-7\">7<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tek Kit D\u00f6rt Test<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2022\u2019de vaka say\u0131lar\u0131n\u0131n azalmas\u0131, a\u015f\u0131lanmalar\u0131n artmas\u0131, maske ve sosyal mesafe kurallar\u0131n\u0131n esnetilmesi, 2022-2023 e\u011fitim-\u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla okullar\u0131n tamamen y\u00fcz y\u00fcze e\u011fitime ge\u00e7mesi, esnek mesai ve uzaktan \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131n\u0131n azalmas\u0131 gibi sebeplerle insanlar\u0131n birbirleriyle temas\u0131 artm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-4\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-4\">4<\/a><\/sup> <a id=\"atif-5\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-5\">5<\/a><\/sup> <a id=\"atif-6\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-6\">6<\/a><\/sup> Yakla\u015f\u0131k 3 y\u0131ld\u0131r sosyal izolasyon ve al\u0131nan non-farmokolojik \u00f6nlemlerin etkisi sonucu, s\u0131kl\u0131\u011f\u0131 azalan \u00e7e\u015fitli solunum yolu hastal\u0131klar\u0131 tekrar ve birlikte g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fta k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklarda olmak \u00fczere t\u00fcm toplumda alt solunum yollar\u0131 enfeksiyonlar\u0131 g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda ve hastane yat\u0131\u015flar\u0131nda art\u0131\u015flara rastlanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-8\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-8\">8<\/a><\/sup> Yap\u0131lan de\u011ferlendirmeler sonucunda 2022 k\u0131\u015f d\u00f6neminde COVID-19, \u0130nfluenza A, \u0130nfluenza B ve RSV\u2019nin toplumda s\u0131k g\u00f6r\u00fclen enfeksiyon etkenleri oldu\u011fu saptanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-9\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-9\">9<\/a><\/sup> Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Dr. Fahrettin Koca\u2019n\u0131n 29.11.2022 tarihli a\u00e7\u0131klamas\u0131yla bu d\u00f6rt hastal\u0131k etkeninin tespiti i\u00e7in tek kit geli\u015ftirilmesi amac\u0131yla T\u00fcrkiye Sa\u011fl\u0131k Enstit\u00fcleri Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (T\u00dcSEB) g\u00f6revlendirilmi\u015ftir.<a id=\"atif-10\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-10\">10<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>H\u00fcs-Monkeypox-Kuduz<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">May\u0131s 2022\u2019de endemik olmayan birka\u00e7 \u00fclkede \u00e7ok say\u0131da maymun \u00e7i\u00e7e\u011fi vakas\u0131 tespit edilmesiyle d\u00fcnyada yeni bir endi\u015feye yol a\u00e7an \u201cMonkeypox\u201d vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn 23 Temmuz 2022\u2019de DS\u00d6 vaka say\u0131s\u0131n\u0131 giderek artt\u0131rmas\u0131 sebebiyle k\u00fcresel acil durum ilan edilmi\u015ftir.<a id=\"atif-11\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-11\">11<\/a><\/sup> <a id=\"atif-12\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-12\">12<\/a><\/sup> T\u00fcrkiye\u2019de ilk vaka ise 30 Haziran\u2019da duyurulmu\u015f; Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Dr. Fahrettin Koca, 37 ya\u015f\u0131ndaki bu hastan\u0131n tecrit edilerek tedavi alt\u0131na al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir.<a id=\"atif-13\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-13\">13<\/a><\/sup> \u00dclkemizde toplam 12 ki\u015fide bu vir\u00fcs tespit edilmi\u015ftir.<a id=\"atif-14\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-14\">14<\/a><\/sup>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Temmuz 2022\u2019de Bolu\u2019nun bir k\u00f6y\u00fcnde i\u00e7me suyundan etkilenen baz\u0131 ki\u015filer gastroenterit tan\u0131s\u0131 alm\u0131\u015f; 14\u2019\u00fc yo\u011fun bak\u0131ma yat\u0131r\u0131lan, aralar\u0131nda \u00e7ocuklar\u0131n da bulundu\u011fu 112 vaka g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f ve 1 ki\u015fi hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<a id=\"atif-15\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-15\">15<\/a><\/sup> Bu hastalar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n tetkiklerinde kanl\u0131 ishalle ortaya \u00e7\u0131kan, anemi ve akut b\u00f6brek yetmezli\u011fiyle seyreden Hemolitik \u00dcremik Sendrom (H\u00dcS) tan\u0131s\u0131na rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u00f6y\u00fcn i\u00e7me suyunu kar\u015f\u0131layan kaynaklarda temizlik ve ila\u00e7lama \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015f, su deposunun boru sistemi de\u011fi\u015ftirilmi\u015f, k\u00f6y sakinlerinin su ihtiyac\u0131 valilik ve K\u0131z\u0131lay ekipleri taraf\u0131ndan sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-15\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-15\">15<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kas\u0131m 2022\u2019de Bitlis\u2019te sokak k\u00f6pekleri taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan 2 \u00e7ocuktan birine kuduz te\u015fhisi konulmu\u015f, yo\u011fun bak\u0131m \u00fcnitesinde tedavi alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu olay\u0131n sonras\u0131nda \u0130l\u00e7e H\u0131fz\u0131ss\u0131hha Kurulu tarama ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f, sokak hayvan\u0131 taraf\u0131ndan \u0131s\u0131r\u0131lan \u015f\u00fcpheli temasl\u0131lar\u0131 sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131na y\u00f6nlendirmi\u015f fakat ba\u015fka kuduz vakas\u0131na rastlanmam\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-16\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-16\">16<\/a><\/sup> Kuduz te\u015fhisiyle tedavi alt\u0131na al\u0131nan 10 ya\u015f\u0131ndaki hasta 9 Kas\u0131m 2022\u2019de hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.<a id=\"atif-17\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-17\">17<\/a><\/sup> Ard\u0131ndan Ad\u0131yaman, Kars ve Band\u0131rma\u2019da baz\u0131 mahalle ve k\u00f6yler kuduz \u015f\u00fcphesi nedeniyle karantinaya al\u0131nm\u0131\u015f, birka\u00e7 hayvanda kuduz vir\u00fcs\u00fc tespit edilmi\u015f ve b\u00f6lgedeki sokak hayvanlar\u0131 a\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-18\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-18\">18<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>SMA Taramas\u0131-HPV A\u015f\u0131s\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcrkiye\u2019de bireylerin, ailelerin ve toplumun korunabilmesi i\u00e7in evlilik \u00f6ncesi, ki\u015filerin sa\u011fl\u0131k kontrollerinin yap\u0131lmas\u0131na \u00f6nem g\u00f6sterilmi\u015f, tarama programlar\u0131na \u00f6ncelik verilmi\u015ftir. \u00dclkemizde evlilik \u00f6ncesi tarama program\u0131 kapsam\u0131nda yasal d\u00fczenlemelerle zorunlu tutulan evlilik raporu almak i\u00e7in aile hekimlerine ba\u015fvuranlardan anamnez ve fizik muayenenin yan\u0131 s\u0131ra laboratuvar testleri i\u00e7in kan al\u0131nmakta; \u201cHemoglobinopati\u201d taramas\u0131, kan grubu tayini ve bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131k (HIV, HBV, HCV, VDRL, Sifilis) taramas\u0131 yap\u0131lmaktad\u0131r.<a id=\"atif-19\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-19\">19<\/a><\/sup> T\u00dc\u0130K evlenme istatistikleri sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re 2010\u2019da ger\u00e7ekle\u015fen resm\u00ee evliliklerin %5,9\u2019u akraba evlili\u011fiyken bu oran sonraki y\u0131llarda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6stererek 2020\u2019de %3,8 olmu\u015ftur.<a id=\"atif-20\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-20\">20<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Spinal Musk\u00fcler Atrofi (SMA) kas atrofisi ve g\u00fc\u00e7s\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcyle karakterize genetik bir hastal\u0131kt\u0131r. \u00dclkemizde y\u0131lda 1 milyon 200 bin canl\u0131 do\u011fum ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda SMA hastal\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u0131ll\u0131k yeni vaka say\u0131s\u0131n\u0131n 130-180 oldu\u011fu, toplam 3 bin SMA hastas\u0131n\u0131n izlendi\u011fi tahmin edilmektedir. 2021 Aral\u0131k itibar\u0131yla evlilik \u00f6ncesi SMA Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 Tarama Program\u0131 t\u00fcm illerde uygulanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-21\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-21\">21<\/a><\/sup> Bu geli\u015fmenin sonras\u0131nda 9 May\u0131s 2022 itibar\u0131yla SMA hastal\u0131\u011f\u0131 taramas\u0131n\u0131n, NTP\u2019ye eklenmesi karar\u0131 al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yenido\u011fandan al\u0131nan topuk kan\u0131yla Fenilketonuri (FKU), Kistik Fibrozis (KF), Konjenital Hipotiroidi, Biyotinidaz Eksikli\u011fi bak\u0131l\u0131rken 2017\u2019de Konjenital Adrenal Hiperplazi (KAH), 2022\u2019de de SMA\u2019n\u0131n tarama paneline eklenmesiyle toplam 6 hastal\u0131k taranmakta ve panele eklenebilecek hastal\u0131klar konusunda \u00e7al\u0131\u015fmalar s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir.<a id=\"atif-22\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-22\">22<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u0130nsan Papilloma Vir\u00fcs\u00fc (HPV) \u00e7o\u011funlukla cinsel temas yoluyla bula\u015fan ve kad\u0131nlarda rahim a\u011fz\u0131 (serviks) kanseri geli\u015fmesine sebep olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra vulva, vajen, an\u00fcs, penis ve a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fu kanserine de neden oldu\u011fu bilinen bir vir\u00fcst\u00fcr.<a id=\"atif-23\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-23\">23<\/a><\/sup> DS\u00d6, servikal kanserin ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik 2018\u2019de \u00fcye payda\u015flara k\u00fcresel eylem \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmu\u015f, eyleme ge\u00e7ilmedi\u011fi takdirde 2040\u2019a kadar servikal kanserden \u00f6l\u00fcm oran\u0131n\u0131n %50 artaca\u011f\u0131ndan bahsetmi\u015ftir.<a id=\"atif-24\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-24\">24<\/a><\/sup> Erken te\u015fhise de uygun olan serviks kanserinin taranmas\u0131, invazif kanser insidans\u0131n\u0131 ve mortalitesini azaltt\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen ve etkinli\u011fi kan\u0131tlanm\u0131\u015f tarama y\u00f6ntemlerinden biridir. Bu sebeple Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 Kanser Dairesi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan 2014\u2019ten bu yana Ulusal Serviks Kanseri Tarama Program\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Bu program \u00e7er\u00e7evesinde 30-65 ya\u015f aras\u0131 kad\u0131nlardan 5 y\u0131l aral\u0131klarla rahim a\u011fz\u0131 s\u00fcr\u00fcnt\u00fcs\u00fc al\u0131narak HPV testi veya Pap-Smear testi yap\u0131lmaktad\u0131r. Ulusal toplum tabanl\u0131 serviks kanseri taramalar\u0131 Aile Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezleri (ASM) ve Toplum Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezleri (TSM) b\u00fcnyesindeki Kanser Erken Te\u015fhis, Tarama ve E\u011fitim Merkezleri (KETEM) taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.<a id=\"atif-25\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-25\">25<\/a><\/sup> G\u00fcn\u00fcm\u00fczde HPV\u2019nin en \u00e7ok kanser yapan tiplerine kar\u015f\u0131 geli\u015ftirilen a\u015f\u0131lar mevcuttur.<a id=\"atif-23\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-23\">23<\/a><\/sup> Cervarix 2, Gardasil 4 ve Gardasil 9 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 tip HPV a\u015f\u0131s\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u0130ki valanl\u0131 ve d\u00f6rt valanl\u0131 a\u015f\u0131lar 9-26 ya\u015f aras\u0131 kad\u0131n ve erkekler i\u00e7in, 9 valanl\u0131 a\u015f\u0131 9-45 ya\u015f aras\u0131 kad\u0131n ve erkekler i\u00e7in onayl\u0131d\u0131r. D\u00fcnya genelinde geli\u015fmi\u015f \u00fclkeler d\u00e2hil bir\u00e7ok \u00fclke HPV a\u015f\u0131lar\u0131n\u0131 ulusal a\u015f\u0131lama programlar\u0131na almaya \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.<a id=\"atif-24\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-24\">24<\/a><\/sup> Kas\u0131m 2022 itibar\u0131yla Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Dr. Fahrettin Koca, HPV a\u015f\u0131lamas\u0131n\u0131n belirli gruplarda ba\u015flanaca\u011f\u0131 ve kademe kademe geni\u015fletilece\u011fi bilgisini duyurmu\u015f, akabinde a\u015f\u0131laman\u0131n ulusal a\u015f\u0131 takvimine al\u0131nmas\u0131 ve \u00fccretsiz yap\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ad\u0131m at\u0131laca\u011f\u0131 m\u00fcjdesini vermi\u015ftir.<a id=\"atif-26\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-26\">26<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>G\u00f6\u00e7men Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve SIHHAT Projesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2011\u2019de Suriye\u2019de \u00e7\u0131kan i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar sonucu bir anda \u00fclkemize \u00e7ok say\u0131da insan g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu an \u00fclkemizde resm\u00ee verilere g\u00f6re 3.561.183 ge\u00e7ici koruma alt\u0131nda Suriyeli ya\u015famaktad\u0131r.<a id=\"atif-27\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-27\">27<\/a><\/sup> T\u00fcrkiye, <em>IOM (International Organization for Migration) 2022 Raporu\u2019<\/em>na g\u00f6re m\u00fclteci alan \u00fclkeler s\u0131ralamas\u0131nda birincidir.<a id=\"atif-28\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-28\">28<\/a><\/sup> Yakalanan d\u00fczensiz g\u00f6\u00e7menlerin en fazla oldu\u011fu uyruklar s\u0131ras\u0131yla Afganistan, Suriye ve Pakistan\u2019d\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dclkemizde Ge\u00e7ici Koruma Alt\u0131ndaki Suriyelilere (GKAS) y\u00f6nelik sa\u011fl\u0131k hizmetleri, 04.11.2015 tarihli ve 9.648 say\u0131l\u0131 <em>Ge\u00e7ici Koruma Alt\u0131na Al\u0131nanlara Verilecek Sa\u011fl\u0131k Hizmetlerine Dair Esaslar Y\u00f6nergesi<\/em> do\u011frultusunda sunulmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de kay\u0131t alt\u0131nda bulunan ve ge\u00e7ici kimlik numaras\u0131 alan Suriyeliler acil sa\u011fl\u0131k, koruyucu ve temel sa\u011fl\u0131k hizmetleriyle tedavi edici t\u00fcm sa\u011fl\u0131k hizmetlerinden \u00fccretsiz faydalanabilmektedir. Ge\u00e7ici kimlik numaras\u0131 almayanlara ise <em>Ge\u00e7ici Koruma Y\u00f6netmeli\u011fi<\/em> \u00e7er\u00e7evesinde bula\u015f\u0131c\u0131 hastal\u0131klarla m\u00fccadele, ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama ve acil sa\u011fl\u0131k hizmetleri sunulmaktad\u0131r.<a id=\"atif-29\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-29\">29<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2016\u2019dan beri T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 b\u00fcnyesinde \u00fclkemizdeki zorunlu kitlesel g\u00f6\u00e7 nedeniyle gelen Suriyelilere y\u00f6nelik sa\u011fl\u0131k hizmetleri, Avrupa Birli\u011fi taraf\u0131ndan finanse edilen SIHHAT Projesi kapsam\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. SIHHAT Projesi\u2019nin genel hedefi, T\u00fcrkiye\u2019de GKAS\u2019ye y\u00f6nelik T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan sunulan 1. ve 2. basamak sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin desteklenmesi ve geli\u015ftirilmesi olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-30\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-30\">30<\/a><\/sup> Sunulan sa\u011fl\u0131k hizmetleri s\u0131ras\u0131yla G\u00f6\u00e7men Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezleri ve G\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f G\u00f6\u00e7men Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezleri, Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri ve Toplum Ruh Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezleridir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu hedef do\u011frultusunda \u015fu ana kadar&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>29 ilde 181 G\u00f6\u00e7men Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezi ve G\u00fc\u00e7lendirilmi\u015f G\u00f6\u00e7men Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Merkezi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-31\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-31\">31<\/a><\/sup><\/li>\n\n\n\n<li>Yakla\u015f\u0131k 4 bin&nbsp; personel istihdam edilmi\u015ftir (pratisyen hekim, di\u015f hekimi, uzman hekim, psikolog, sosyal \u00e7al\u0131\u015fmac\u0131, ebe\/ hem\u015fire, laboratuvar ve r\u00f6ntgen teknisyeni, terc\u00fcman, hasta y\u00f6nlendirme ve destek personel).<\/li>\n\n\n\n<li>Projenin 2021 verilerine g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 5 milyon 517 bin hasta ba\u015fvurusu olmu\u015ftur. 17 milyondan fazla muayene yap\u0131lm\u0131\u015f ve 6.371.669 doz a\u015f\u0131 uygulanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-31\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-31\">31<\/a><\/sup><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity is-style-wide\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-1\"><strong>1.<\/strong> World Health Organization. (2022). <em>Coronavirus (COVID-19) Dashboard With Vaccination Data<\/em> https:\/\/covid19.who.int\/<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-1\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-2\"><strong>2. <\/strong>TT.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). <em>Genel Koronavir\u00fcs Tablosu<\/em> https:\/\/covid19.saglik.gov.tr\/TR-66935\/genel-koronavirus-tablosu.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-2\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-3\"><strong>3.<\/strong> JHU CSSE. (2022). <em>COVID-19 Novel Coronavirus (COVID-19) Cases<\/em> https:\/\/github.com\/CSSEGISandData\/<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-3\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-4\"><strong>4.<\/strong> NTV Haber. (2022). <em>Bakan Koca salg\u0131n i\u00e7in al\u0131nan yeni kararlar\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131: A\u00e7\u0131k havada maske zorunlulu\u011fu kald\u0131r\u0131ld\u0131<\/em> https:\/\/www.ntv.com.tr\/saglik\/bakan-koca-salgin-icin-alinan-yeni-kararlari-acikladi-acik-havada-maske-zorunlulugu-kaldirildi,1YliDZYS0USmboJe1f5sIQ.<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-4\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-5\"><strong>5.<\/strong> TRT Haber. (2022). <em>Cumhurba\u015fkan\u0131 Erdo\u011fan: Kapal\u0131 alanlarda maske zorunlulu\u011fu kald\u0131r\u0131ld\u0131<\/em> https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/cumhurbaskani-erdogan-kapali-alanlarda-maske-zorunlulugu-kaldirildi-675912.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-5\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-6\"><strong>6.<\/strong> T.C. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022).<em> 81 \u0130l Valili\u011fine Kapal\u0131 Alanlarda Maske Kullan\u0131m\u0131 Genelgesi<\/em> https:\/\/www.icisleri.gov.tr\/81-il-valiligine-kapali-alanlarda-maske-kullanimi-genelgesi-gonderildi.<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-6\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-7\"><strong>7.<\/strong> Tanriover, M.D. vd. (2022). <em>On behalf of the TURKOVAC Study Group. Efficacy, Immunogenicity, and Safety of the Two-Dose Schedules of TURKOVAC versus CoronaVac in Healthy Subjects: A Randomized, Observer-Blinded, Non-Inferiority Phase III Trial. Vaccines, 10(11)<\/em> https:\/\/doi.org\/10.3390\/vaccines10111865<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-7\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-8\"><strong>8.<\/strong> Cumhuriyet Haber. (2022). <em>K\u0131\u015f d\u00f6nemi i\u00e7in \u2018\u00fc\u00e7l\u00fc salg\u0131n\u2019 uyar\u0131s\u0131: Covid-19, grip ve RSV<\/em> https:\/\/www.cumhuriyet.com.tr\/saglik\/kis-donemi-icin-uclu-salgin-uyarisi-covid-19-grip-ve-rsv-1998881<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-8\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-9\"><strong>9.<\/strong> WHO. (2022). <em>Director-General\u2019s Opening Remarks At The Media Briefing<\/em> https:\/\/www.who.int\/director-general\/speeches\/detail\/who-director-general-s-opening-remarks-at-the-media-briefing&#8212;14-december-2022<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-9\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-10\"><strong>10.<\/strong> TRT Haber. (2022). <em>Bakan Koca: Yerli Tan\u0131 Kiti 1 Ay \u0130\u00e7inde Hastanelerde Kullan\u0131lmaya Ba\u015flayacak<\/em> https:\/\/www.trthaber.com\/haber\/gundem\/bakan-koca-yerli-tani-kiti-1-ay-icinde-hastanelerde-kullanilmaya-baslayacak-726834.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-10\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-11\"><strong>11.<\/strong> World Health Organization. (2022). <em>Monkeypox<\/em> https:\/\/www.who.int\/news-room\/fact-sheets\/detail\/monkeypox<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-11\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-12\"><strong>12.<\/strong> World Health Organization. (2023). <em>WHO Director-General\u2019s statement at the press conference following IHR Emergency Committee regarding the multi-country outbreak of monkeypox<\/em> https:\/\/www.who.int\/director-general\/speeches\/detail\/who-director-general-s-statement-on-the-press-conference-following-IHR-emergency-committee-regarding-the-multi&#8211;country-outbreak-of-monkeypox&#8211;23-july-2022<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-12\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-13\"><strong>13.<\/strong> NTV Haber. (2022). <em>Maymun \u00e7i\u00e7e\u011fi vaka say\u0131s\u0131 18 bin oldu<\/em> https:\/\/www.ntv.com.tr\/saglik\/maymun-cicegi-vaka-sayisi-18-bin-oldu,wZK9HobQ2EGyldY-C0xKqg<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-13\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-14\"><strong>14.<\/strong> CDC. (2022). <em>Monkeypox Outbreak Global Map<\/em> https:\/\/www.cdc.gov\/poxvirus\/monkeypox\/response\/2022\/world-map.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-14\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-15\"><strong>15.<\/strong> NTV Haber. (2022). <em>Bolu\u2019da i\u00e7me suyundan etkilenen baz\u0131 hastalarda \u2018H\u00dcS\u2019 \u00e7\u0131kt\u0131 (H\u00dcS nedir?)<\/em> https:\/\/www.ntv.com.tr\/turkiye\/boluda-icme-suyundan-etkilenen-bazi-hastalarda-hus-cikti-hus-nedir,RV4FLeeqO0mj18jXIBiCpA.<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-15\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-16\"><strong>16.<\/strong> A Haber. (2022). <em>Bitlis\u2019te kuduz pani\u011fi! \u0130l Sa\u011fl\u0131k M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnden fla\u015f a\u00e7\u0131klama<\/em> https:\/\/www.ahaber.com.tr\/yasam\/2022\/11\/02\/bitliste-kuduz-panigi-il-saglik-mudurlugunden-flas-aciklama?paging=3<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-16\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-17\"><strong>17.<\/strong> Klimik. (2022). <em>Kuduz tan\u0131s\u0131yla tedavi g\u00f6ren \u00e7ocuk ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi <\/em>https:\/\/www.klimik.org.tr\/2022\/11\/10\/kuduz-tanisiyla-tedavi-goren-cocuk-yasamini-yitirdi\/<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-17\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-18\"><strong>18.<\/strong> Klimik. (2022). <em>Kuduz<\/em> https:\/\/www.klimik.org.tr\/?s=kuduz<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-18\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-19\"><strong>19.<\/strong> T\u00dcSEB. (2018). <em>Evlilik \u00d6ncesi Tarama Program\u0131 Tarih\u00e7esi, Mevzuat\u0131, Mevcut Durumu ve Geni\u015fletme Modelleri<\/em> https:\/\/www.tuseb.gov.tr\/tacese\/uploads\/genel\/files\/yayinlar\/raporlar\/evlilik_oncesi_tarama_programi_tarihcesi_mevzuati_mevcut_durumu_ve_genisletme_modelleri.pdf<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-19\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-20\"><strong>20.<\/strong> T\u00dc\u0130K. (2021). <em>\u0130statistiklerle Aile 2020<\/em> https:\/\/data.tuik.gov.tr\/Bulten\/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2020-37251.<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-20\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-21\"><strong>21.<\/strong> Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. (2022)<em>. Evlilik \u00d6ncesi Spinal Musk\u00fcler Atrofi (SMA) Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 Tarama Program\u0131<\/em> https:\/\/hsgm.saglik.gov.tr\/tr\/cocukergen-tp-liste\/evlilik-oncesi-spinal-muskuler-atrofi-sma-tasiyici-tarama-programi.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-21\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-22\"><strong>22.<\/strong> Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. (2022). <em>Yenido\u011fan Metabolik ve Endokrin Hastal\u0131k Tarama Program\u0131 (NTP)<\/em> https:\/\/hsgm.saglik.gov.tr\/tr\/cocukergen-tp-liste\/yenidogan_tarama_programi.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-22\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-23\"><strong>23.<\/strong> Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. (2022). <em>Hepatit B ve HPV A\u015f\u0131lar\u0131n\u0131 Yapt\u0131rmak <\/em>https:\/\/hsgm.saglik.gov.tr\/tr\/kanserden-korunma\/kanserden-korunmalist\/hepatit-b-ve-hpv-a%C5%9F%C4%B1lar%C4%B1n%C4%B1-yapt%C4%B1rmak.html (Eri\u015fim Tarihi: 19 Aral\u0131k 2022)<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-23\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-24\"><strong>24.<\/strong> Akal\u0131n, A. (2022). <em>Human Papillomavirus (HPV) Enfeksiyonu ve HPV a\u015f\u0131s\u0131nda g\u00fcncel yakla\u015f\u0131mlar&nbsp;<\/em>Androloji B\u00fclteni<em>&nbsp;24<\/em>(2), s.133-139.<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-24\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-25\"><strong>25.<\/strong> Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. (2022). <em>Serviks Kanseri Tarama Program\u0131 Ulusal Standartlar\u0131<\/em>. Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc. https:\/\/hsgm.saglik.gov.tr\/tr\/kanser-tarama-standartlari\/listesi\/serviks-kanseri-tarama-program%C4%B1-ulusal-standartlar%C4%B1.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-25\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-26\"><strong>26.<\/strong> H\u00fcrriyet Haber. (2022). <em>Bakan Koca\u2019dan a\u00e7\u0131klama: HPV a\u015f\u0131s\u0131 ne zaman \u00fccretsiz olacak?<\/em> https:\/\/www.hurriyet.com.tr\/bilgi\/bakan-kocadan-aciklama-hpv-asisi-ne-zaman-ucretsiz-olacak-42186918<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-26\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-27\"><strong>27.<\/strong> G\u00f6\u00e7 idaresi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131. (2022). <em>\u0130statistikler\/ Ge\u00e7ici Koruma<\/em> https:\/\/www.goc.gov.tr\/gecici-koruma5638<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-27\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-28\"><strong>28.<\/strong> International Organization for Migration. (2022). <em>World Migration Report 2022<\/em> https:\/\/publications.iom.int\/books\/world-migration-report-2022.<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-28\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-29\"><strong>29.<\/strong> G\u00f6\u00e7 idaresi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131. (2022). <em>\u0130statistikler\/ D\u00fczensiz G\u00f6\u00e7<\/em> https:\/\/www.goc.gov.tr\/duzensiz-goc-istatistikler.<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-29\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-30\"><strong>30.<\/strong> T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2019).&nbsp; <em>G\u00f6\u00e7 ve Sa\u011fl\u0131k&nbsp;<\/em> http:\/\/www.sihhatproject.org\/Belgeler\/G\u00f6\u00e7 ve Sa\u011fl\u0131k Kitab\u0131_Final.pdf<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-30\">\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-31\"><strong>31.<\/strong> T.C. Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). <em>S\u0131hhat Projesi<\/em> http:\/\/www.sihhatproject.org\/index.html<br>At\u0131f&nbsp;<a href=\"#atif-31\">\u2191<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u00fcnyada oldu\u011fu gibi \u00fclkemizde de 2022 halk sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkileyen bir\u00e7ok \u00f6nemli olay\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran bir y\u0131l olmu\u015ftur. 2019\u2019da ba\u015flayan COVID-19 pandemisi d\u00fcnyada ve \u00fclkemizde h\u00e2l\u00e2 devam ederken pandemi s\u00fcresince al\u0131nan \u00f6nlemler, test ve a\u015f\u0131 konusundaki \u00e7abalar sonu\u00e7 vermi\u015f, COVID-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n etkisi \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re azalm\u0131\u015ft\u0131r. Pandemiden dolay\u0131 al\u0131nan \u00f6nlemlerin (maske, sosyal mesafe, okullar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 vb.)&#8230;<\/p>\n<p><a class=\"moretag\" href=\"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/halk-sagligi-acisindan-turkiyede-2022\/\">Devam\u0131 \u00bb<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-2788","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-akademik-degerlendirmeler","years-60","institution-istanbul-medeniyet-universitesi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2788"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2788\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2788"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2788"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2788"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}