Refah devleti mimarisinin \u00fc\u00e7 temel bile\u015feni; (i) kapsaml\u0131 bir sosyal sigorta sistemi, (ii) hassas ko\u015fullar alt\u0131ndaki ki\u015fi ve ailelere y\u00f6nelik sosyal hizmetler, (iii) ger\u00e7ek ihtiya\u00e7 sahipleri i\u00e7in eri\u015filebilir ve \u00e7e\u015fitlilik arz eden bir sosyal yard\u0131m sistemidir. Bu bile\u015fenlerin etkin ve dengeli bi\u00e7imde yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplumlar\u0131n hem sosyal refah seviyesi y\u00fckselir hem de toplumun mill\u00ee kimli\u011fi ve aidiyeti g\u00fc\u00e7lenir. Aidiyetin bireysel, k\u00fclt\u00fcrel, biyolojik k\u00f6kenleri d\u0131\u015f\u0131nda toplumsal, sosyopolitik k\u00f6kenleri de vard\u0131r ve aidiyeti korumak ve art\u0131rmak i\u00e7in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde sosyal politikalar\u0131n ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fundan \u00e7ok daha sistematik ve etkili \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken bir politika alan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc a\u00e7\u0131kt\u0131r. Pandemi sonras\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de sosyal hizmetler ve sosyal yard\u0131mlar alanlar\u0131nda \u2013bir\u00e7ok \u00fclkede oldu\u011fu gibi\u2013 baz\u0131 meydan okumalar ve yeni \u00e7\u00f6z\u00fcm stratejileri olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n
\u00dclkemizde sosyal hizmetler alan\u0131ndaki geli\u015fmelerin \u00f6nceki y\u0131l\u0131n\u0131 g\u00f6zden ge\u00e7irmek i\u00e7in iki ba\u011flam\u0131 esas almam\u0131z gerekiyor: (i) K\u00fcresel ba\u011flam ve COVID-19 d\u00f6nemiyle sosyal refah politikalar\u0131nda ya\u015fanan de\u011fi\u015fimler, (ii) Ulusal ba\u011flam ve T\u00fcrkiye\u2019de kamu y\u00f6netimi sistemi i\u00e7inde sosyal hizmetlerin geni\u015fleyen konumu ve sunumu.<\/p>\n\n\n\n
K\u00fcresel Ba\u011flam<\/strong><\/p>\n\n\n\n 2020\u2019de ba\u015flayan ve 2021\u2019in sonuna kadar s\u00fcren COVID-19 pandemisi, \u00fclkelerin sa\u011fl\u0131k ve refah sistemleri \u00fczerinde turnusol etkisi yaratt\u0131 ve geli\u015fmi\u015f refah rejimlerinin dahi san\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kadar dayan\u0131kl\u0131 olmad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Vir\u00fcs yaln\u0131zca biyolojik b\u00fcnyemizdeki de\u011fil, toplumsal b\u00fcnyemizdeki zay\u0131f y\u00f6nleri de a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kartt\u0131. Kamusal akt\u00f6rlerin kriz y\u00f6netimi ve kriz ileti\u015fim becerilerinin geli\u015fme ihtiyac\u0131 daha yo\u011fun hissedildi. Bir\u00e7ok \u00fclkede sa\u011fl\u0131k ve sosyal hizmet i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn nicelik ve nitelik olarak geli\u015fmesi gereken y\u00f6nleri g\u00f6r\u00fcn\u00fcr oldu. Hassas ko\u015fullardaki \u00e7ocuk ve kad\u0131nlar ba\u015fta olmak \u00fczere engelliler, ya\u015fl\u0131lar, zorunlu g\u00f6\u00e7e maruz kalanlar ve aile odakl\u0131 erken uyar\u0131 mekanizmalar\u0131n\u0131n etkin olmad\u0131\u011f\u0131 fark edildi.<\/p>\n\n\n\n Kar\u015f\u0131t Refah Nosyonlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 iki kutuplu d\u00fcnyada genel olarak toplumlar\u0131n sosyal birli\u011fi g\u00fc\u00e7lenmi\u015fti. Sosyalist siyasi kutba kar\u015f\u0131 tampon bir mekanizma olarak refah devleti modeli tasarlanm\u0131\u015ft\u0131. Bu devlet, sosyal ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamada ebeveyn rol\u00fc \u00fcstlenirken ekonomik hayat pazar ekonomisinin ilkeleri \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015fti. Bu d\u00f6nemde sosyal hizmetlerin \u00e7ok \u00f6nemli bir i\u015flevi, temel ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131laman\u0131n \u00f6tesinde vatanda\u015flar\u0131n topluma tam olarak kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131; engelliler, ya\u015fl\u0131lar, g\u00f6\u00e7menler gibi marjinalle\u015fme riski olan n\u00fcfus gruplar\u0131na duyarl\u0131 hizmetler sunmakt\u0131. Ne var ki yine bu d\u00f6nemde demokrasi kutbundaki \u00fclkelerin siyasi y\u00f6nelimlerine g\u00f6re iki kar\u015f\u0131t refah nosyonu da geli\u015fmi\u015ftir:<\/a>1<\/a><\/sup> Bunlardan birincisi toplumcu refah nosyonudur. Sosyalist kutba yak\u0131nd\u0131r. Temel prensip, ihtiya\u00e7lara g\u00f6re d\u00fczenlenen e\u015fitliktir. Bireysel kimlikten ziyade kolektif kimli\u011fi tan\u0131yan bir tutum tercih edilir. Sosyal refah\u0131n birincil kayna\u011f\u0131 devlettir. Sosyal planlamaya dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Tehlikeli y\u00f6n\u00fc ise devlet patronaj\u0131n\u0131n ve \u2013\u201cben yok, sen yok, biz var\u0131z!\u201d diyen\u2013 kolektivizm ethosunun kar\u015f\u0131s\u0131nda bireysel se\u00e7im \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn, di\u011fer ifadeyle \u00f6zne kimli\u011finin kayb\u0131d\u0131r. Refah rejiminin totaliterle\u015fmesidir. \u0130kinci nosyon, piyasa refah\u0131 olarak geli\u015fmi\u015ftir. Temel prensip ihtiya\u00e7lara de\u011fil ki\u015filerin yapabilirliklerine g\u00f6re d\u00fczenlenen \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr. Kolektif kimlik yerine bireysel kimli\u011fi ve rasyonel akl\u0131 tan\u0131yan bir tutum tercih edilir. Sosyal refah\u0131n birincil kayna\u011f\u0131 ki\u015fidir. Piyasaya dayal\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Tehlikeli y\u00f6n\u00fcyse sosyal s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki derin kopu\u015flar\u0131n ya\u015fanmas\u0131d\u0131r. Toplumcu refah koruma odakl\u0131yken piyasa refah\u0131 (daha \u00e7ok bireysel) g\u00fc\u00e7lendirme odakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Refah Devletinin \u0130ki Versiyonu<\/strong><\/p>\n\n\n\n Refah devleti tart\u0131\u015fmalar\u0131 XX. y\u00fczy\u0131l\u0131 yo\u011fun bi\u00e7imde me\u015fgul etti. Refah\u0131n akt\u00f6rleri, kadim d\u00f6nemde aile ve din kurumu olmu\u015ftu. Modern d\u00f6neme gelindi\u011finde ise bu akt\u00f6rlere en g\u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fc devlet olmak \u00fczere sivil toplum (BM ve ilgili ulus\u00f6tesi kurulu\u015flarla birlikte) ve piyasa eklendi. B\u00f6ylece refah devletinin ilk versiyonu ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Asl\u0131nda refah devleti end\u00fcstri toplumunun maruz kald\u0131\u011f\u0131 felaketlerin onar\u0131lmas\u0131 i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015ft\u0131. Primli sosyal koruma i\u00e7eren sosyal sigorta sistemi;\u00a0 kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131 merkeze alan sosyal yard\u0131mlar;\u00a0 e\u011fitim, bar\u0131nma, sa\u011fl\u0131k, \u00e7ocuk bak\u0131m\u0131, toplu ta\u015f\u0131ma, adli yard\u0131m vb. uygulamalar\u0131 i\u00e7eren kamusal sosyal politikalar;\u00a0 \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131, engelli, kad\u0131n, kronik hasta, h\u00fck\u00fcml\u00fc ailesi, m\u00fclteci vb. gruplar i\u00e7in mesleki ve kan\u0131ta dayal\u0131 sosyal destek, e\u011fitim ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetleri i\u00e7eren sosyal \u00e7al\u0131\u015fma ve sosyal hizmetler refah devletinin ilk versiyonunun temel bile\u015fenleri olmu\u015ftur.<\/a>2<\/a><\/sup> Refah devletinin ilk versiyonunun sonuna gelindi\u011finde ortaya \u00e7\u0131kan tablo a\u00e7\u0131kt\u0131r: Bu sistem \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n \u00f6zellikle de i\u015f\u00e7ilerin haklar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmi\u015ftir. Devletin ihtiya\u00e7tan haklara do\u011fru geni\u015fleyen bir duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olu\u015fmu\u015ftur. Sistem m\u00fcreffeh bir orta s\u0131n\u0131f olu\u015fmas\u0131na katk\u0131 vermi\u015f, s\u0131n\u0131flar aras\u0131ndaki u\u00e7urum azal\u0131rken e\u015fitlik g\u00f6receli olarak g\u00fc\u00e7 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Son tahlilde refah devletinin ilk versiyonunun \u00e7ok \u00f6nemli bir \u00f6zelli\u011fi sosyal alan\u0131 d\u00fczenlemesiydi. B\u00f6ylece devlet egemen bir toplum mimarisi ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Fakat 1950\u2019lerde g\u00fc\u00e7l\u00fc olan refah devleti s\u00f6ylemi, 1980\u2019lere gelindi\u011finde yerini sorumlu toplum s\u00f6ylemine b\u0131rakmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130ki kaynaktan gelen iki b\u00fcy\u00fck ele\u015ftiri refah devletinin yap\u0131s\u0131n\u0131 h\u0131zla de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. Birinci kaynak, liberal ekonomiyi savunanlardan gelmi\u015ftir. H\u0131zla y\u00fckselen merkez sa\u011f s\u00f6ylemler devletin sosyal alandaki etkinli\u011finin daralt\u0131lmas\u0131ndan yana olmu\u015ftur. \u0130kinci kaynak ise postmodern d\u00f6nem d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin ba\u015fta Michel Foucault olmak \u00fczere y\u00f6netselcilik ele\u015ftirisiydi. Koruman\u0131n ve kapatman\u0131n sosyal hijyen i\u00e7in insanlar\u0131 \u00f6tekile\u015ftiren bir zihniyet olu\u015fturdu\u011fu savunulmu\u015ftur. Birinci kaynak ele\u015ftiriler; s\u00fcrekli s\u0131n\u0131rl\u0131 b\u00fcy\u00fcme, d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclemeyen enflasyon, a\u015f\u0131r\u0131 b\u00fcrokrasi, yoksulluk ve i\u015fsizli\u011fin devam etmesini s\u0131ralay\u0131p durdu. \u00d6te yandan sosyal hizmetlerde \u201crefah\u0131n istismar\u0131\u201d denilen ve sistemi aldatan ki\u015filerin \u00e7oklu\u011funa da at\u0131fta bulunuldu. Sosyal refah\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131nda \u201chak m\u0131, l\u00fctuf mu?\u201d da tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam etti. G\u00fc\u00e7l\u00fc kamusal sosyal hizmetlerin enformel dayan\u0131\u015fmaya, ortak sorumlulu\u011fa zarar verip vermedi\u011fi de endi\u015fe konusu oldu. \u0130kinci kaynak ele\u015ftiriler ise sosyal hizmetlerin ana ak\u0131m de\u011ferlerini s\u00fcrd\u00fcren stat\u00fckocu ve bask\u0131c\u0131 do\u011fas\u0131na vurgu yapm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcn sonunda ise toplumcu refahtan piyasa refah\u0131na do\u011fru h\u0131zl\u0131 bir kayma ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. Devlet otoritesini fazla c\u00f6mert ve disiplinsiz bulan, vergi \u00f6deyen n\u00fcfus \u00fczerinde haks\u0131z bir vergi y\u00fck\u00fc olu\u015fmas\u0131na sebep olan, m\u00fcracaat\u00e7\u0131lar\u0131 ahlaken yozla\u015ft\u0131ran sosyal yard\u0131m giderlerini ele\u015ftiren sa\u011f kritiklerin siyasetteki egemenli\u011fiyle refah devleti \u00f6nemli bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm s\u00fcrecine girdi. Tipik bir neo liberal refah anlay\u0131\u015f\u0131 h\u00e2kim olmaya ba\u015flad\u0131. <\/p>\n\n\n\n Refah devletinin ikinci versiyonu \u201cistihdam odakl\u0131 olmayan, \u015fartl\u0131 ve s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f sosyal harcamalar manzumesi\u201d olarak \u00f6zetlenebilir. \u00d6nceki modelde g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ara\u00e7 olan sosyal yard\u0131mlar b\u00fcy\u00fck oranda \u201c\u015fartl\u0131 sosyal yard\u0131mlar\u201d olarak yeniden tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Piyasay\u0131 rahatlatan vergi aflar\u0131na s\u0131kl\u0131kla rastlan\u0131r. \u0130\u015fsizlik \u00f6deneklerinde de \u00e7e\u015fitli d\u00fczenlemeler yap\u0131l\u0131r, daha k\u0131sa s\u00fcreli ve s\u0131n\u0131rl\u0131 miktar\u0131 i\u00e7eren i\u015f arayan \u00f6denekleri yerine gelir-bor\u00e7 stoku geni\u015fletilerek (ki\u015filer bor\u00e7land\u0131r\u0131larak<\/a>3<\/a><\/sup>) refahlar\u0131 belirli bir d\u00fczeyde korunur. Sosyal hizmetlerde eskiden i\u015fletmelerle s\u0131n\u0131rl\u0131 olan y\u00f6neti\u015fim, verimlilik ve toplam kalite y\u00f6netimi etkin olmaya ba\u015flar.<\/p>\n\n\n\n Bu geli\u015fmelerden sonra sosyalist siyasi kutup kar\u015f\u0131s\u0131nda konum alan Bat\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fen refah rejimleri kuramsal olarak incelenebilir ve kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131labilir h\u00e2le gelmi\u015ftir. Bu konuda bilinen en pop\u00fcler \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 Danimarkal\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131 Gosta Esping Andersen, 1990\u2019da Refah Kapitalizminin \u00dc\u00e7 D\u00fcnyas\u0131<\/em> adl\u0131 kitab\u0131nda yapm\u0131\u015ft\u0131r. Andersen\u2019e g\u00f6re Bat\u0131; liberal, muhafazak\u00e2r (korporatist) ve sosyal demokrat olmak \u00fczere mukayese edilebilir \u00fc\u00e7 refah rejimine g\u00f6re tasnif edilmi\u015ftir.<\/a>4<\/a><\/sup> \u00d6zellikle 90\u2019lar\u0131n Anglofon refah rejimlerinde (ABD, \u0130ngiltere, Avustralya vd.) neo liberal, \u201cworkfare not welfare (toplum refah\u0131 de\u011fil \u00e7al\u0131\u015fan refah\u0131)\u201d s\u00f6ylemi kamunun sosyal alandaki sorumlulu\u011funu ve otoritesini derin bi\u00e7imde sorgulam\u0131\u015ft\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmayanlar i\u00e7in sa\u011flanan kar\u015f\u0131l\u0131ks\u0131z nakd\u00ee\/ ayni yard\u0131m uygulamalar\u0131 yo\u011fun ele\u015ftiri alm\u0131\u015ft\u0131. Bunun etkisiyle sosyal yard\u0131mlarda 2000\u2019lerde \u015fartl\u0131 nakit transferi programlar\u0131 daha \u00e7ok kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Refah sisteminde \u00e7al\u0131\u015fan n\u00fcfus yerine \u00e7al\u0131\u015fan yoksullar g\u00f6r\u00fcnmeye ba\u015fland\u0131.<\/p>\n\n\n\n Refah rejimleri kriz d\u00f6nemlerinde kabuk de\u011fi\u015ftirir. Pandemiye refah devletinin ikinci versiyonunun g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011fu bir d\u00f6nemde maruz kald\u0131k. COVID-19 bu neo liberal ge\u00e7i\u015fin \u2013hatta savrulman\u0131n\u2013 yava\u015flamas\u0131na katk\u0131 sa\u011flad\u0131. Yeniden sosyal refah tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve pratikleri ilk toplumsal tepkiler oldu. Refah devletinin ilk versiyonuna do\u011fru bir geri d\u00f6n\u00fc\u015f ba\u015flad\u0131. Sosyal devletin konvansiyonel enstr\u00fcmanlar\u0131 yeniden kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Birka\u00e7 haftada in\u015fa edilen hastaneler, parasal geni\u015fleme uygulamalar\u0131, k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmelere vergi muafiyetleri, \u00e7ocuk, engelli, aile destekleri, yayg\u0131n sosyal yard\u0131mlar\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi giri\u015fimlerde bulunuldu. Sa\u011fl\u0131k ve sosyal hizmet \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 yeniden \u201cmelek\u201d mertebesine y\u00fckseltildi. Di\u011fer taraftan, yararlan\u0131c\u0131lar\u0131n ba\u011f\u0131ml\u0131 bir n\u00fcfusa d\u00f6n\u00fc\u015fme riski artt\u0131. T\u00fcrkiye\u2019de sosyal hizmet i\u015f g\u00fcc\u00fc, pandemi \u015fartlar\u0131n\u0131n en a\u011f\u0131r oldu\u011fu d\u00f6nemlerde dahi yo\u011fun bi\u00e7imde sosyal inceleme ve saha taramas\u0131 g\u00f6revlerinde \u201cvefa sosyal destek gruplar\u0131\u201d i\u00e7inde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Onlar da kamuoyunda s\u0131kl\u0131kla sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131yla birlikte \u00f6vg\u00fcyle an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a>5<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n Pandemi d\u00f6neminde sosyal hizmetlerin do\u011fas\u0131yla ilgili \u00f6nemli bir sorun g\u00fcndeme geldi: \u201cKoruma ve g\u00fc\u00e7lendirme kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131.\u201d.<\/em> Bu d\u00f6nemle birlikte sosyal d\u00fcnya, piyasa refah\u0131ndan toplumcu refaha do\u011fru, g\u00fc\u00e7lendirmeden korumaya do\u011fru y\u00f6nelen sosyal hizmetleri ve sosyal yard\u0131mlar\u0131 tercih etmek zorunda kald\u0131. Asl\u0131nda sosyal hizmetlerin nihai hedefi ki\u015filerin, ailelerin ve toplumun genelinin sosyal risklere kar\u015f\u0131 korunmas\u0131 ve \u00f6zerkliklerinin ve kendi kendine yard\u0131m etme kapasitelerinin art\u0131r\u0131larak g\u00fc\u00e7lendirilmesidir. Pandemi d\u00f6neminde g\u00fc\u00e7lendirmeden ziyade koruma eksenli program ve hizmetler sunulmu\u015ftur. \u00c7ocuklar\u0131n, engellilerin ve \u00f6zellikle ya\u015fl\u0131lar\u0131n zorunlu izolasyona maruz kalmalar\u0131n\u0131n baz\u0131 istenmeyen sa\u011fl\u0131k ve davran\u0131\u015fsal sonu\u00e7lar\u0131 olmu\u015ftur. Hassas ko\u015fullar alt\u0131ndaki gruplardan \u00e7ocuklar\u0131n ve kad\u0131nlar\u0131n ev i\u00e7inde k\u00f6t\u00fc muamele risklerine kar\u015f\u0131 incinebilirli\u011fi artarken kamusal alanlar\u0131n, okullar\u0131n, hastanelerin vb. mek\u00e2nlar\u0131n \u00f6nleyici i\u015flevlerinden uzak kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu geli\u015fmeler 2021 ve sonras\u0131nda sosyal hizmetlerde \u00f6nleyici m\u00fcdahaleler ve erken uyar\u0131 ara\u00e7lar\u0131na daha \u00e7ok odaklan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Ulusal Ba\u011flam<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de sosyal refah\u0131n da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, pandemiyle yeniden \u015fekillenen k\u00fcresel dinamiklerden do\u011fal olarak etkilenmektedir. Sosyal hizmetlerin sunumunda Cumhuriyet d\u00f6neminden itibaren g\u00fc\u00e7l\u00fc olan devlet gelene\u011finin etkisiyle toplumcu y\u00f6nelimli sosyal hizmetler ve yard\u0131mlar yayg\u0131nla\u015fmaya devam etmektedir. \u00c7ocuklar, engelliler, ya\u015fl\u0131lar ve kad\u0131nlar gibi hassas n\u00fcfus gruplar\u0131n\u0131n korunmas\u0131n\u0131 ve refah\u0131n\u0131 sa\u011flama sorumlulu\u011fu, devlet ve aile kurumu aras\u0131nda payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sivil toplumun ve piyasan\u0131n katk\u0131 ve kat\u0131l\u0131m\u0131ysa s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkemizde sosyal hizmetlerdeki e\u011filimleri, yaln\u0131zca h\u00e2kim devlet patronaj\u0131 ve toplumcu y\u00f6nelimle a\u00e7\u0131klamak yeterli olmayabilir. Andersen\u2019in tasniflerine g\u00f6re de T\u00fcrkiye\u2019yi herhangi bir gruba s\u0131\u011fd\u0131rmak olanakl\u0131 de\u011fildir.<\/a>6<\/a><\/sup> T\u00fcrkiye sosyal refah hizmetlerinde tipik bir refah karmas\u0131d\u0131r. \u00dclkemiz, liberal refah rejimlerinin ihtiya\u00e7 odakl\u0131 hizmet ve sosyal yard\u0131m uygulamalar\u0131n\u0131, muhafazak\u00e2r rejimlerin transfer \u00f6demelerini, ana ak\u0131m toplumun normlar\u0131n\u0131, de\u011ferlerini koruyan ve s\u00fcrd\u00fcren politikalar\u0131n\u0131, sosyal demokrat rejimlerin ise etkin kamu hizmetlerini belli \u00f6l\u00e7\u00fclerde yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Sosyal hizmetlerin \u00f6nceki y\u0131l\u0131n\u0131 ulusal \u00f6l\u00e7ekte g\u00f6zden ge\u00e7irirken T\u00fcrkiye\u2019de sosyal hizmetlerde son y\u0131llarda s\u00fcren yap\u0131sal de\u011fi\u015fimlerin izlerini s\u00fcrmemiz gerekir. Erken Cumhuriyet d\u00f6neminde sosyal hizmetler, kadim d\u00f6nem gelenekleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fclerek devlet d\u0131\u015f\u0131 alanda \u00f6zellikle vak\u0131flar\u0131n ve dernek \u00f6rg\u00fctlenmelerinin sorumluluk alan\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1960\u2019lardan itibaren ise medeniyet kimli\u011fimiz olan T\u00fcrk dayan\u0131\u015fmac\u0131l\u0131\u011f\u0131 temelinde devletle\u015fmi\u015f ve b\u00fcrokratik sisteme kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a>7<\/a><\/sup> Sosyal refah, 2010\u2019lara kadar olan d\u00f6nemde b\u00fcy\u00fck oranda geleneksel aile-akraba sistemi ve b\u00fcrokratik devlet yap\u0131lanmas\u0131 i\u00e7inde payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kamuda Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 Sosyal Hizmetler ve \u00c7ocuk Esirgeme Kurumu Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc s\u0131n\u0131rl\u0131 bir te\u015fkilatlanmayla hizmet vermi\u015ftir. 2011\u2019de Aile ve Sosyal Politikalar Bakanl\u0131\u011f\u0131 ad\u0131yla icrac\u0131 bir bakanl\u0131k \u00f6rg\u00fctlenmesinin kurulmas\u0131, sosyal hizmetlerin h\u0131zl\u0131 b\u00fcrokratik b\u00fcy\u00fcmesi ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 sonucunu do\u011furmu\u015ftur.<\/a>8<\/a><\/sup> Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, T\u00fcrkiye\u2019de sosyal hizmetlerin reaktif hizmet modellerinden (talep odakl\u0131 ve yat\u0131l\u0131 kurulu\u015f bak\u0131m\u0131 y\u00f6nelimli) proaktif hizmet modellerine (arz ve koruyucu-\u00f6nleyici hizmet odakl\u0131) ge\u00e7i\u015finin ilk ad\u0131m\u0131 olmu\u015ftur. Bu ad\u0131ma paralel ve onu izleyen ikinci geli\u015fmeyse \u201cAile Sosyal Destek Program\u0131\u2019n\u0131n (ASDEP)\u201d hayata ge\u00e7irilmesi ve sosyal hizmet merkezi kurulu\u015f modeliyle sunulmas\u0131d\u0131r. Bununla birlikte tespit edilen sosyal sorunlar \u00e7e\u015fitlenmi\u015f ve hizmetin kapasite art\u0131\u015f\u0131na paralel bir seyir olu\u015fmu\u015ftur. Sosyal hizmetlerden yararlanan ki\u015fi ve ailelerin say\u0131s\u0131n\u0131n s\u00fcrekli art\u0131\u015f h\u00e2linde oldu\u011fu bir tablo geli\u015fmi\u015ftir. Do\u011fal olarak sosyal hizmetlere ve sosyal hizmet i\u015f g\u00fcc\u00fcne olan talep de yo\u011fun bir art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Proaktif Hizmetlere Y\u00f6neli\u015f<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de sosyal hizmetlerin sunumundaki de\u011fi\u015fimlere \u0131\u015f\u0131k tutan, tarihin ak\u0131\u015f\u0131na ve k\u00fcresel ba\u011flama paralellik g\u00f6steren bir geli\u015fme, sosyal hizmetlerin b\u00fcrokratik tasar\u0131m\u0131n\u0131n verimlilik ve eri\u015fim odakl\u0131 olarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesidir. Y\u00f6neti\u015fim, verimlilik ve kalite ilkelerine g\u00f6re \u00e7oklu hizmet sunan \u00e7at\u0131 kurulu\u015flar\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131 ya\u015fanmaktad\u0131r. Bunun T\u00fcrkiye\u2019deki en tipik \u00f6rneklerinden birisi say\u0131lar\u0131 Ocak 2023 itibar\u0131yla 377\u2019ye ula\u015fan \u201cSosyal Hizmet Merkezleri\u2019dir (SHM).\u201d<\/a>9<\/a><\/sup> Sosyal hizmet merkezlerinde<\/a>10<\/a><\/sup> Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fcklerin ta\u015fra hizmet birimlerinin hizmet konular\u0131 ayn\u0131 g\u00fcnd\u00fczl\u00fc kurulu\u015f \u00e7at\u0131s\u0131 alt\u0131nda verilmektedir. Bat\u0131da \u00fclkemizden farkl\u0131 olarak hizmet arac\u0131lar\u0131 (sosyal hizmet sunan firmalar) yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de yayg\u0131n olmamakla birlikte kre\u015fler ve erken \u00e7ocukluk programlar\u0131 kamusal hizmetlerin d\u0131\u015f\u0131nda kalm\u0131\u015ft\u0131r. Devam eden ba\u015fl\u0131klar alt\u0131nda \u00e7ocuklar, kad\u0131nlar, engelliler, ya\u015fl\u0131lar, gaziler, \u015fehit yak\u0131nlar\u0131 ve ailelere y\u00f6nelik sosyal hizmetlerdeki g\u00fcncel geli\u015fmelere k\u0131saca yer verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u00c7ocuklar<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de sosyal hizmetlerin sunumunda \u00f6ncelikli n\u00fcfus grubu \u00e7ocuklard\u0131r. 2005\u2019te \u00c7ocuk Koruma Kanunu ile ba\u015flayan T\u00fcrk \u00e7ocuk koruma reformu, geride b\u0131rak\u0131lan 15 y\u0131ldan fazla s\u00fcrede \u00e7ocuk koruma sisteminin yap\u0131s\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir. 2005\u2019te yat\u0131l\u0131 ve yurt-yuva tipi kurulu\u015f bak\u0131m\u0131nda ya\u015fayan \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 20 binin \u00fczerinde iken 2017\u2019de bu depo kurumlar\u0131n t\u00fcm\u00fc kapat\u0131lm\u0131\u015f ve 6-7 \u00e7ocuktan olu\u015fan \u201cev tipi grup evi\u201d hizmet modeli olan \u00e7ocuk evlerine ge\u00e7ilmi\u015ftir. 2021 sonu resm\u00ee verilere g\u00f6re \u00e7ocuk evleri ve \u00e7ocuk evleri sitelerindeki (\u00f6nceki sevgi evleri) \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n toplam say\u0131s\u0131 13.302\u2019ye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/a>11<\/a><\/sup> Gelinen a\u015famada hem kurulu\u015f tipi de\u011fi\u015fmi\u015f hem de \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 \u00fc\u00e7te ikiden fazla oranda azalm\u0131\u015ft\u0131r. Ebeveyn bak\u0131m\u0131ndan yoksun olan \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z i\u00e7in en uygun alternatif bak\u0131m modeli hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz koruyucu ailedir. Bug\u00fcn koruyucu aile yan\u0131nda bak\u0131lan toplam \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 8.459\u2019dur.<\/a>12<\/a><\/sup> Umut vadeden uygulamalardan biri, \u00e7ocuklar\u0131n sosyoekonomik nedenlerle kurum bak\u0131m\u0131 alt\u0131na girmelerini veya kurum bak\u0131m\u0131 alt\u0131nda kalmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in ailelerin desteklenmesini i\u00e7eren \u201cSosyal ve Ekonomik Destek Program\u0131\u2019n\u0131n (SED)\u201d ba\u015flat\u0131lmas\u0131d\u0131r. 2005\u2019ten bug\u00fcne de\u011fin yararlan\u0131c\u0131 say\u0131s\u0131 \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015f ve 2005\u2019te 10 bin \u00e7ocuk i\u00e7in uygulan\u0131rken bu say\u0131 2021 sonunda 140 binlere kadar y\u00fckselmi\u015ftir. \u00c7ocuk koruma sisteminin azalan ev tipi kurulu\u015f bak\u0131m modelinin artan koruyucu aile ve SED hizmetleriyle s\u00fcrmesi beklenmektedir. \u00c7ocuk koruma sistemi i\u00e7in \u00f6ncelikli ihtiya\u00e7lar\u0131n ba\u015f\u0131nda \u00f6nleyici mekanizmalar\u0131n ve erken uyar\u0131 ara\u00e7lar\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi gelmektedir.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131nlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de kad\u0131n koruma ve g\u00fc\u00e7lendirme hizmetlerinin merkezinde \u015eiddet \u00d6nleme ve \u0130zleme Merkezleri (\u015e\u00d6N\u0130M) giri\u015fimi yer almaktad\u0131r.<\/a>13<\/a><\/sup> \u015e\u00d6N\u0130M\u2019ler yedi g\u00fcn yirmi d\u00f6rt saat esas\u0131na g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fan destek ve \u00f6nleme hizmeti veren saha \u00f6rg\u00fctleridir. 2022 itibar\u0131yla \u015e\u00d6N\u0130M say\u0131s\u0131 t\u00fcm illeri kapsayarak 81\u2019e \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Y\u0131ll\u0131k hizmet alan say\u0131s\u0131 300 binlere ula\u015fmaktad\u0131r.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Kad\u0131n m\u00fcracaat\u00e7\u0131lara y\u00f6nelik sosyal hizmetlerin bir di\u011fer temel unsuru kad\u0131n konukevleridir. Bu istasyon kurulu\u015flar; fiziksel, duygusal, cinsel, ekonomik ve s\u00f6zl\u00fc istismara veya \u015fiddete u\u011frayan kad\u0131nlar\u0131n, \u015fiddetten korunmas\u0131, psikososyal ve ekonomik sorunlar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesi, g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve bu d\u00f6nemde kad\u0131nlar\u0131n varsa \u00e7ocuklar\u0131yla birlikte ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131n da kar\u015f\u0131lanmas\u0131 suretiyle ge\u00e7ici s\u00fcreyle kalabilecekleri yat\u0131l\u0131 sosyal hizmet kurulu\u015flar\u0131d\u0131r. 2022\u2019ye gelindi\u011finde 81 ilde 112 kad\u0131n konukevi a\u00e7\u0131larak hizmetin yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131n konukevleri ayr\u0131ca il ve b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediyeleri taraf\u0131ndan bir\u00e7ok ilde kanunla kurularak hizmet vermektedir (11 ilde 33 kad\u0131n konukevi). Di\u011fer kurumlar\u0131n konukevleriyle birlikte toplam 149 kad\u0131na konukevinde yat\u0131l\u0131 koruma ve bak\u0131m deste\u011fi verilmektedir. Bu kurumlarda 60 bine yak\u0131n kad\u0131n, yanlar\u0131nda 25 bin civar\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131yla birlikte bar\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Asl\u0131nda bir\u00e7ok \u00fclkede \u201ckad\u0131n s\u0131\u011f\u0131naklar\u0131 (women shelter)\u201d olarak tan\u0131mlanan bu hizmet birimlerinin temel \u00f6zelli\u011fi akut kriz d\u00f6nemi bitene kadar ge\u00e7ici koruma ve bar\u0131nma imk\u00e2n\u0131 sunan istasyon kurulu\u015flar olmalar\u0131d\u0131r. Ne var ki bu kurumlarda kad\u0131nlar\u0131n kalma s\u00fcreleri can g\u00fcvenlikleri endi\u015fesi ve ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ve bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olduklar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131 nedenleriyle daha uzun s\u00fcrebilmektedir. Kad\u0131n konukevleri hizmetinin, tamamlay\u0131c\u0131 ve kad\u0131nlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 te\u015fvik eden di\u011fer psikososyal hizmetlerle geli\u015ftirilmesine ihtiya\u00e7 oldu\u011fu a\u00e7\u0131kt\u0131r. Di\u011fer yandan bu kurulu\u015flarda ailelerinin yan\u0131nda kalan ve onlar gibi izolasyon riskine maruz kalan \u00e7ocuklar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve refah\u0131n\u0131 g\u00f6zeten sosyal hizmet m\u00fcdahalelerine a\u011f\u0131rl\u0131k verilmelidir.<\/p>\n\n\n\n Ya\u015fl\u0131lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye n\u00fcfusu h\u0131zla ya\u015flanmaktad\u0131r.<\/a>14<\/a><\/sup> Ya\u015fl\u0131 n\u00fcfusun toplam n\u00fcfus i\u00e7indeki oran\u0131 2016\u2019da %8,3 iken 2021\u2019de\u00a0 %9,7\u2019ye y\u00fckselmi\u015ftir. Ya\u015fl\u0131 n\u00fcfusun toplam n\u00fcfus i\u00e7indeki oran\u0131n\u0131n %10\u2019u ge\u00e7mesi n\u00fcfusun ya\u015flanmas\u0131n\u0131n bir g\u00f6stergesidir.<\/p>\n\n\n\n Ya\u015fl\u0131lara y\u00f6nelik sosyal hizmetlerde \u00f6ncelikli hizmetlerden birisi yat\u0131l\u0131 kurulu\u015f bak\u0131m\u0131d\u0131r. 2022\u2019de 23 ilde 263 \u00f6zel huzurevinden yakla\u015f\u0131k 12 bin ki\u015fi hizmet alm\u0131\u015ft\u0131r. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131na (ASHB) ba\u011fl\u0131 165 huzurevinden ise yakla\u015f\u0131k 13 bin ki\u015fi yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Toplamda 25 bin civar\u0131nda ki\u015finin bu hizmeti ald\u0131\u011f\u0131 ve say\u0131n\u0131n art\u0131\u015f e\u011filiminde oldu\u011funu s\u00f6ylemek olanakl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Ya\u015fl\u0131lara y\u00f6nelik yat\u0131l\u0131 bak\u0131m ve destek hizmetlerinin yan\u0131nda \u00f6nleyici g\u00fcnd\u00fczl\u00fc hizmetler de son y\u0131llarda tercih edilmektedir. ASHB, gelecek y\u0131llarda g\u00fcnd\u00fczl\u00fc evde bak\u0131m ve g\u00fcnd\u00fcz hizmetlerinin iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in bir model olu\u015fturarak merkez\u00ee ve yerel kurulu\u015flar\u0131n kurumsal kapasitesinin art\u0131r\u0131larak aktif ya\u015flanmay\u0131 desteklemeyi hedeflemektedir. Bu ama\u00e7la evde sosyal hizmet ve g\u00fcnd\u00fczl\u00fc ya\u015fl\u0131 ya\u015fam merkezlerinin niteli\u011finin, kapasitesinin ve yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc bildirmektedir. Ne var ki bug\u00fcn ya\u015fl\u0131 bak\u0131m ve destek hizmetleri birinci basamak hizmetlerden ziyade konvansiyonel bak\u0131m modelleri merkezinde s\u00fcrmektedir.<\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye\u2019de son y\u0131llarda kamuoyunun dikkatini ya\u015flanma sorununa \u00e7eken makro giri\u015fimler de ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Birle\u015fmi\u015f Milletler Madrid Uluslararas\u0131 Ya\u015flanma Eylem Plan\u0131 ve b\u00f6lgesel uygulama stratejisiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak Ulusal Ya\u015flanma \u00dclke Raporu<\/em> haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/a>15<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n Engelliler<\/strong><\/p>\n\n\n\n Engelliler, \u00fclkemizde kamusal sosyal hizmetlerin sunumunda ya\u015fl\u0131 hizmetleriyle birlikte ele al\u0131nan bir n\u00fcfus grubudur. ASHB Engelli ve Ya\u015fl\u0131 \u0130statistik B\u00fclteni 2022<\/em> verilerine g\u00f6re<\/a>16<\/a><\/sup> en az bir engeli olan ki\u015fi say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 5 milyon olup n\u00fcfusun hemen hemen %7\u2019sini olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu oran\u0131n d\u00fczenli art\u0131\u015f e\u011filiminde oldu\u011fu da bildirilmektedir. T\u00fcrkiye sosyal hizmetlerinin reform alanlar\u0131ndan birisi de \u00e7ocuk gibi engelliler olmu\u015f ve 2005\u2019te Engelliler Kanunu<\/em> y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir. B\u00f6ylece engelli ki\u015filerin kamusal alanda hizmetlere ve haklara eri\u015fimini kolayla\u015ft\u0131ran temel bir kanun g\u00fcc\u00fc olu\u015fmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n Engellilere y\u00f6nelik sosyal hizmetlerde \u00f6ncelikli uygulama \u201cevde bak\u0131m yard\u0131m\u0131\u201dd\u0131r. 2021 sonunda evde bak\u0131m yard\u0131m \u00f6demesi alan ki\u015fi say\u0131s\u0131 engelli n\u00fcfusun onda birinden fazlas\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelen yakla\u015f\u0131k 530 bin ki\u015fidir.<\/p>\n\n\n\n Engellilere y\u00f6nelik sosyal hizmetlerin ikinci \u00f6nemli aya\u011f\u0131n\u0131 kurumsal g\u00fcnd\u00fczl\u00fc bak\u0131m hizmetleri olu\u015fturmaktad\u0131r. Engellilerin bak\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131nda temel ama\u00e7 engelli bireyi ailesinden ve ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 sosyal \u00e7evresinden ay\u0131rmadan bu hizmeti yerine getirmektir. Bu ama\u00e7la bak\u0131ma ihtiyac\u0131 olan engelli bireylere sunulan bak\u0131m hizmetlerinde aile ve hak temelli bak\u0131m hizmetlerine y\u00f6nlenilmi\u015f olup engelli bireylerin \u00f6ncelikle ailesi yan\u0131nda bak\u0131m\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131na, ailesi yan\u0131nda uygun olmamas\u0131 h\u00e2linde \u201cengelsiz ya\u015fam merkezi\u201d ve \u201cumut evi\u201d modeli olan ev tipi sosyal hizmet kurulu\u015flar\u0131nda bak\u0131m hizmetinin sunumuna \u00f6nem verilmektedir. 2017\u2019de 6 g\u00fcnd\u00fcz ya\u015fam merkezinde 459 engelli birey g\u00fcnd\u00fcz bak\u0131m hizmetlerinden yararlanmaktayken 2021\u2019de 129 g\u00fcnd\u00fcz ya\u015fam merkezinde 1.233 engelli bireye hizmet verilmi\u015ftir.<\/a>17<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n \u0130laveten engellilere y\u00f6nelik yat\u0131l\u0131 bak\u0131m hizmetleri de s\u00fcrmektedir. \u00dclke genelinde 51 \u201cEngelsiz Ya\u015fam Bak\u0131m ve Rehabilitasyon Merkezi\u201d bulunmaktad\u0131r. 2018\u2019de 97 yat\u0131l\u0131 bak\u0131m ve rehabilitasyon merkezinden (engelsiz ya\u015fam merkezleri d\u00e2hil) 7.745 engelli birey yararlanm\u0131\u015fken 2021 sonu itibar\u0131yla 104 yat\u0131l\u0131 bak\u0131m ve rehabilitasyon merkezinde (51 Engelsiz Ya\u015fam Merkezleri d\u00e2hil) 7.211 engelli bireye hizmet sunulmu\u015ftur. Yat\u0131l\u0131 bak\u0131mda bir di\u011fer hizmet umut evleridir. \u00c7ocuk evlerine benzeyen umut evleri, engelli bireylerin i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 toplumla kayna\u015fmalar\u0131 i\u00e7in m\u00fcstakil evlerde veya apartman dairelerinde ya\u015famalar\u0131 ve toplumsal hayata aktif kat\u0131l\u0131mlar\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131 amac\u0131yla a\u00e7\u0131lan ev tipi sosyal hizmet kurulu\u015flar\u0131d\u0131r. \u201cUmut Evleri\u201dnde 4 ila 6 engelli bireyin bir evde bak\u0131m eleman\u0131n\u0131n refakatinde, mesleki personelin g\u00f6zetiminde bak\u0131mlar\u0131 sa\u011flanmaktad\u0131r. 2021 sonu itibar\u0131yla 152 umut evi bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019de engellilerin haklar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in Engelli Haklar\u0131 Ulusal Eylem Plan\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da 2022\u2019de devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Gaziler ve \u015eehit Yak\u0131nlar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n Gaziler ve \u015fehit yak\u0131nlar\u0131 hizmetleri, T\u00fcrkiye\u2019de sosyal hizmetlerin icrac\u0131 bakanl\u0131k \u00f6rg\u00fctlenmesi i\u00e7inde yap\u0131land\u0131r\u0131lan \u00f6zel bir hizmet alan\u0131d\u0131r. 2022\u2019de yay\u0131mlanan ASHB 2021 Faaliyet Raporu<\/em>\u2019nda, \u015fehadet haberinin al\u0131nmas\u0131 sonras\u0131 ba\u015flat\u0131lan bir kriz m\u00fcdahalesiyle yas s\u00fcrecindeki \u015fehit yak\u0131nlar\u0131na psikososyal destek hizmetleri verilmektedir. 2021 sonunda 117 \u015fehit ailesi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fma yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n \u015eehit yak\u0131n\u0131 ve gazi hizmetlerinin di\u011fer aya\u011f\u0131nda istihdam destekleri bulunmaktad\u0131r. \u015eehit yak\u0131n\u0131, gazi, gazi yak\u0131n\u0131, sivil ter\u00f6r ma\u011fdurlar\u0131 veya yak\u0131nlar\u0131, harp, vazife malulleri yahut yak\u0131nlar\u0131 i\u00e7in kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131na atama teklifi ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. 2020\u2019de yakla\u015f\u0131k 1.600 ki\u015fiye bu hizmet verilmi\u015ftir.<\/a>18<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n Aile <\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrk ailesi \u00e7\u00f6z\u00fclmeye ve k\u00fc\u00e7\u00fclmeye devam etmektedir. Yirmi y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n s\u00fcredir t\u00fcm siyasi erklerin s\u0131kl\u0131kla vurgulad\u0131\u011f\u0131 \u201casgari \u00fc\u00e7 \u00e7ocuk\u201d beklentisi demografik a\u00e7\u0131dan gereklidir. Zira T\u00dc\u0130K\u2019nin en son May\u0131s 2022\u2019de yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrkiye\u2019de \u0130statistiklerle Aile<\/em> ulusal verileri, T\u00fcrkiye\u2019de 2008\u2019de 4 ki\u015fi olan ortalama hane halk\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn azalma e\u011filimi g\u00f6stererek 2021\u2019de 3,23 ki\u015fiye d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.<\/a>19<\/a><\/sup> Dikkat \u00e7ekici bi\u00e7imde 2014\u2019te %13,9 olan yaln\u0131z ya\u015fayan ki\u015filerden olu\u015fan tek ki\u015filik hane halklar\u0131n\u0131n oran\u0131 2021\u2019de %18,9\u2019a y\u00fckselmi\u015ftir. \u00c7ekirdek aileden olu\u015fan hane halklar\u0131n\u0131n oran\u0131, 2014\u2019te %67,4 iken 2021\u2019de %64,4\u2019e gerilemi\u015ftir. \u00c7ekirdek aile k\u00fc\u00e7\u00fcl\u00fcrken tek ebeveynli ailelerin artt\u0131\u011f\u0131, h\u0131zla modernle\u015fmeye ve k\u00fc\u00e7\u00fclmeye devam eden bir aile sistemi yayg\u0131nla\u015fmaktad\u0131r. Ayn\u0131 verilerin g\u00f6sterdi\u011fine g\u00f6re yoksulluk oran\u0131 da be\u015fte bire kadar y\u00fckselmi\u015ftir. \u00d6zellikle geni\u015f aileler i\u00e7inde bu oran \u00fc\u00e7te bire yak\u0131n bir d\u00fczeye y\u00fckselmi\u015ftir. Genelde k\u00fc\u00e7\u00fclen ve ekonomik g\u00fcc\u00fc azalan T\u00fcrk ailesiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya oldu\u011fumuz a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Aileyi merkeze alan, aile sistemini bir b\u00fct\u00fcn olarak koruyan ve g\u00fc\u00e7lendiren politikalar\u0131n savunucusu olmak sosyal hizmet mesle\u011finin mesleki tarihinin ba\u015f\u0131ndan beri hep g\u00fcndemde olmu\u015ftur. Bununla birlikte sosyal politikan\u0131n m\u00fcdahale merkezine aileyi koymakla sosyal politikan\u0131n odakland\u0131\u011f\u0131 sorunlar\u0131n sorumlulu\u011funu aileye y\u00fcklemek ayn\u0131 \u015fey de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla aileci politikalar \u00fcretirken ailenin sosyal refah\u0131n\u0131n sa\u011flanmas\u0131ndaki nesnel y\u00fck\u00fcn\u00fc dengeleyen programlara \u00f6ncelik verilmesi zorunludur. Bunlardan birisi \u015f\u00fcphesiz erken \u00e7ocukluk e\u011fitim ve g\u00fcnd\u00fczl\u00fc bak\u0131m programlar\u0131d\u0131r. Hem \u00e7ocuklar\u0131n erken ya\u015fta geli\u015fimini te\u015fvik etmek hem de kad\u0131nlar\u0131n \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131na kat\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rmak i\u00e7in kre\u015f, g\u00fcnd\u00fcz bak\u0131mevi ve anaokulu hizmetlerinin yeniden sosyal politikalar\u0131n g\u00fcndemine gelmesi zorunludur. Zira \u00f6nceden belirtti\u011fimiz gibi devletin sosyal alandaki sorumlulu\u011funu s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 90\u2019larda \u00f6zel sekt\u00f6re b\u0131rak\u0131lan ilk alan kre\u015f ve g\u00fcnd\u00fcz bak\u0131mevleri olmu\u015ftu. Bug\u00fcn T\u00fcrkiye genelinde 25 milyona yak\u0131n \u00e7ocuk n\u00fcfusu i\u00e7inde be\u015f ya\u015f alt\u0131 \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 6 milyondur. 2021\u2019de 0-5 ya\u015f aras\u0131 yakla\u015f\u0131k 100 bin \u00e7ocuk ASHB\u2019ye ba\u011fl\u0131 2.305 kre\u015f ve g\u00fcnd\u00fcz bak\u0131m hizmetlerinden yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. 2021-2022 Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 (MEB) \u00f6rg\u00fcn e\u011fitim istatistiklerine g\u00f6re 4-6 ya\u015f aras\u0131 \u00e7ocuklar i\u00e7in resm\u00ee\/ \u00f6zel anaokulu ve ana s\u0131n\u0131f\u0131 okul \u00f6ncesi programlara kay\u0131tl\u0131 toplam \u00e7ocuk say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 1 milyon 885 bindir.<\/a>20<\/a><\/sup> Rakamlar be\u015f ya\u015f alt\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n \u00f6nemli bir oran\u0131n\u0131n erken \u00e7ocukluk e\u011fitimlerinden yararlanamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir. Zira MEB 2021 verileri be\u015f ya\u015f\u0131nda okulla\u015fman\u0131n ancak %56,9 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n Sosyal Yard\u0131mlar<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00fcrkiye \u0130statistik Kurumu (T\u00dc\u0130K), 2022 May\u0131s\u2019ta yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 gelir ve ya\u015fam ko\u015fullar\u0131 ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131nda g\u00f6reli yoksullu\u011fu %28,7 olarak bildirmi\u015ftir (medyan gelirin %70\u2019ine g\u00f6re).<\/a>21<\/a><\/sup> Her \u00fc\u00e7 aileden birinin yoksulluk s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Ara\u015ft\u0131rmada maddi yoksunluk oran\u0131 %27,2, kirada oturanlar\u0131n oran\u0131 \u2013yoksullu\u011fa benzer oranda\u2013 %26,8 olmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n 2021\u2019de hak sahiplerine yakla\u015f\u0131k 100 milyar T\u00fcrk liras\u0131 olan GSYH i\u00e7indeki oran\u0131 %1,74 olarak ger\u00e7ekle\u015fen sosyal yard\u0131m verilmi\u015ftir. Bu oran\u0131n \u00f6nceki y\u0131llara g\u00f6re h\u0131zl\u0131 bir art\u0131\u015f g\u00f6sterdi\u011fi de bildirilmektedir. Sosyal yard\u0131mlar\u0131n yard\u0131m yelpazesi her ge\u00e7en y\u0131l geni\u015flemi\u015ftir. Dokuz kalemde (aile yard\u0131m\u0131, bar\u0131nma-g\u0131da yard\u0131m\u0131, engeli-ya\u015fl\u0131 yard\u0131m\u0131, sa\u011fl\u0131k yard\u0131m\u0131, e\u011fitim yard\u0131m\u0131, proje destekleri vb.) 53 farkl\u0131 sosyal yard\u0131m modeli kullan\u0131lmaya devam etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n \u00dclkemizde sosyal yard\u0131mlar alan\u0131nda 2022\u2019de ba\u015flat\u0131lan \u00f6nemli bir uygulama, \u201cAile Destek Program\u0131\u201dd\u0131r. Bu program, \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131nda olsa da d\u00fc\u015f\u00fck gelirli aileler i\u00e7in nakit \u00f6deme destekleri i\u00e7eren bir uygulama olarak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Hane i\u00e7inde ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelir (maa\u015f, \u00fccret, yevmiye ve d\u00fczenli sosyal yard\u0131m gelirleri) toplam miktar\u0131na g\u00f6re farkl\u0131 tutarlarda d\u00fczenli \u00f6demeler yap\u0131lmaktad\u0131r.<\/a>22<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n Ayni ve nakd\u00ee yard\u0131mlar\u0131 i\u00e7eren sosyal yard\u0131mlar vazge\u00e7ilmez bir sosyal koruma enstr\u00fcman\u0131d\u0131r. Fakat yoksullukla m\u00fccadelenin tekil arac\u0131 olarak kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda hem yetersiz hem de zararl\u0131 etkileri olu\u015fur. Yetersizdir \u00e7\u00fcnk\u00fc ekonomik yoksullu\u011fun de\u011fil yoksunluklar\u0131n ge\u00e7ici telafisini sa\u011flar. Zararl\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc yararlan\u0131c\u0131lar ve hizmet veren aras\u0131nda yararlan\u0131c\u0131lar aleyhine bir ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131k riski yarat\u0131r. Sosyal hizmet a\u00e7\u0131s\u0131ndan yard\u0131m etmenin \u00f6zerklik ve e\u015fitlik aras\u0131nda denge kuran hizmetleri \u00fcretmeyi gerekli g\u00f6rmek anlam\u0131na geldi\u011fi a\u00e7\u0131kt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Sonu\u00e7<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sosyal hizmet, sosyal politikalara derinden g\u00f6m\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Sosyal hizmetlerin etkinli\u011fi toplumdaki aidiyetin temel belirleyicileri aras\u0131ndad\u0131r. D\u00fcnya \u201cPost COVID\u201d d\u00f6neminin meydan okumalar\u0131na odaklan\u0131rken biz Cumhuriyetimizin yeni y\u00fczy\u0131l\u0131nda sosyal hizmetlerin mimarisindeki yap\u0131sal de\u011fi\u015fimlere odaklanmaya devam etmeliyiz.<\/p>\n\n\n\n Ekonomik Kalk\u0131nma ve \u0130\u015f Birli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc (OECD) verileri, T\u00fcrkiye\u2019nin mill\u00ee gelire g\u00f6re sosyal harcama oran\u0131n\u0131n %12 ile %20 olan OECD \u00fclkeleri ortalamas\u0131n\u0131n sekiz puan alt\u0131nda oldu\u011funu g\u00f6stermektedir.<\/a>23<\/a><\/sup> Sosyal hizmetlerin nitelik ve nicelik y\u00f6n\u00fcnden h\u0131zla geli\u015fmeye ve mesleki bir nosyonla geli\u015ftirilmeye devam ettirilmesi ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131r. T\u00fcrkiye\u2019nin ikinci y\u00fczy\u0131l\u0131nda sosyal refah sistemi, k\u00fcresel toplum mimarisiyle uyumlu ve \u00fclkemizin uluslararas\u0131 sosyal politikalarda akt\u00f6r rol\u00fcn\u00fc,<\/a>24<\/a><\/sup> uygulad\u0131\u011f\u0131 sosyal hizmet modellerinde \u00e7evre \u00fclkelere \u00f6rnek olarak g\u00f6sterdi\u011fi bir i\u00e7erikte tasarlanmal\u0131d\u0131r. \u0130laveten sosyal refah sistemimiz k\u00fcresel oldu\u011fu \u00f6l\u00e7\u00fcde \u2018k\u00fcyerel\u2019 \u00f6l\u00e7ekte de \u00f6rg\u00fctlenmelidir. Karma\u015f\u0131k sosyal sorunlara yerinden ve yerel be\u015fer\u00ee ve maddi kaynaklarla yan\u0131t verebilmek i\u00e7in sosyal hizmetlerin sunumunda ademimerkeziyet\u00e7ilik ilkelerine g\u00f6re bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn \u00f6n\u00fc a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Sosyal hizmetlerin yararlan\u0131c\u0131s\u0131 olan \u00e7ocuk, ya\u015fl\u0131, engelli, kad\u0131n ve risk alt\u0131ndaki ailelerden olu\u015fan m\u00fcracaat\u00e7\u0131lar\u0131 reel siyasetin moral kalkan\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilecek kavramsal tasar\u0131mlara mesafe konulmal\u0131d\u0131r. \u00d6rne\u011fin yoksulluk sorunu analiz edilirken \u201c\u00e7ocuk yoksullu\u011fu\u201d, \u201ckad\u0131n yoksullu\u011fu\u201d, \u201cengelli yoksullu\u011fu\u201d gibi yoksulluk bi\u00e7imleri tasarlaman\u0131n operasyonel sebepleri olsa da bu alt grup tan\u0131mlamalar\u0131n\u0131n reel siyasette rakip siyaset\u00e7ilerin birbirlerine kar\u015f\u0131 ahlaki ara\u00e7lar olarak kullan\u0131lmas\u0131na da prensip olarak engel olunmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Sosyal yard\u0131mlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u015fartl\u0131 nakit transferleri olarak form\u00fcle edilen \u015fartl\u0131 yard\u0131mlara dayal\u0131 olmas\u0131n\u0131n aidiyetin de \u015fartl\u0131 olmas\u0131 sonucunu do\u011furabilece\u011fini fark etmek gerekebilir. Bunlar\u0131n yan\u0131nda son y\u0131llarda \u00e7ok\u00e7a tart\u0131\u015f\u0131lan \u201cevrensel temel gelir\u201d modelini de g\u00f6zden ge\u00e7irmek yarar olacakt\u0131r. Hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz insanlar aktif olmal\u0131, \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131nda olmas\u0131 istemeli, pasif-ba\u011f\u0131ml\u0131 bir hayata talep yaratan bir zihniyetin olu\u015fmas\u0131na da engel olan \u00f6l\u00e7\u00fctler tan\u0131mlanarak evrensel gelir modeli \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir.<\/p>\n\n\n\n Sosyal hizmet disiplininin sosyal sorunlar\u0131 tan\u0131mlamak, tasnif etmek, analiz etmek ve \u00e7\u00f6zmek gibi bir akademik misyonu vard\u0131r. Sosyal hizmet i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fc ve sosyal hizmetlerin yap\u0131lanmas\u0131n\u0131 b\u00fcrokratik oldu\u011fu kadar mesleki bir alan olarak tan\u0131yan bir strateji benimsenmelidir. T\u00fcrkiye\u2019de son on y\u0131lda icrac\u0131 bir bakanl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclen merkez-ta\u015fra te\u015fkilat\u0131 yap\u0131s\u0131yla h\u0131zla b\u00fcy\u00fcmeye ve geni\u015flemeye devam eden sosyal hizmetler sistemimizin mesleki ilkeler ve y\u00f6ntemler temelinde geli\u015ftirilmesi gereklidir.<\/p>\n\n\n\n Sosyal hizmet politikalar\u0131n\u0131n temel y\u00f6nelimi koruyucu ve g\u00fc\u00e7lendirici olmal\u0131d\u0131r. \u0130kisi aras\u0131ndaki hassas dengenin g\u00f6zetildi\u011fi hizmet modelleri \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r. Refah nosyonlar\u0131n\u0131n kutupla\u015fmas\u0131ndan do\u011fan bireyci ve toplumcu hizmet kar\u015f\u0131tl\u0131klar\u0131 yerine \u201cben, biz oldu\u011fumuz zaman benim\u201d olarak ifade edilen Afrika kadim felsefesi \u201cubuntu\u201dya g\u00f6re bir refah nosyonu in\u015fa edilmelidir. Bunun i\u00e7in refah\u0131n sorumlu akt\u00f6rlerinin aile, devlet, sivil toplum ve piyasa olarak dengelendi\u011fi bir sistem kurulmal\u0131d\u0131r. Bunlardan birinin ya da birka\u00e7\u0131n\u0131n egemenli\u011finden ziyade dengelendi\u011fi, toplumun dayan\u0131\u015fma k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korundu\u011fu bir refah da\u011f\u0131t\u0131m sistemine ihtiya\u00e7 duydu\u011fumuz g\u00f6r\u00fclmelidir. T\u00fcm \u00e7abalar\u0131m\u0131z, kapsay\u0131c\u0131 bir toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ve gelece\u011fin ortak in\u015fas\u0131na hizmet etmelidir.<\/p>\n\n\n\n 1. <\/strong>Lorenz, W. A. (1994). Social work in a changing Europe<\/em>. Routledge. 2. <\/strong>Garland, D. (2016). The Welfare State: A Very Short Introduction <\/em>Oxford University Press 3. <\/strong>T\u00dc\u0130K Gelir ve Ya\u015fam Ko\u015fullar\u0131 Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 2021 verileri, taksit \u00f6demeleri veya bor\u00e7lar\u0131 olanlar\u0131n oran\u0131n\u0131 %63,7 olarak bildirmi\u015ftir. 4. <\/strong>Esping-Andersen, G. (1990). The Three Worlds of Welfare Capitalism. <\/em>Princeton University Press. 5. <\/strong>Ne var ki sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na \u00e7e\u015fitli \u00f6deme te\u015fvikleri sa\u011flan\u0131rken bu gruptaki \u00e7al\u0131\u015fanlar i\u00e7in \u00f6zl\u00fck haklar\u0131n\u0131 koruyan \u00f6demelerin s\u0131n\u0131rl\u0131 kald\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir. 6. <\/strong>Bununla birlikte T\u00fcrkiye\u2019yi, Yunanistan, Portekiz ve \u0130talya\u2019y\u0131 i\u00e7eren G\u00fcney Avrupa Refah devlet modeli i\u00e7erisinde d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc grup olarak s\u0131n\u0131fland\u0131ran \u00e7al\u0131\u015fmalar da mevcuttur. bk. https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/abs\/10.1080\/13608749608454714?journalCode=fses20 7. <\/strong>Sosyal Hizmetler Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn kurulu\u015f tarihi 1963\u2019t\u00fcr. 8. <\/strong>Ba\u015fbakanl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 bir genel m\u00fcd\u00fcrl\u00fckten icrac\u0131 bir bakanl\u0131\u011fa do\u011fru d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, sosyal hizmetlerin kamu y\u00f6netimi sistemi i\u00e7inde geli\u015fmesi ve yayg\u0131nla\u015fmas\u0131 i\u00e7in at\u0131lan en \u00f6nemli ad\u0131m say\u0131labilir. 9. <\/strong>T. C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2023). Sosyal Hizmet Merkezleri <\/em>https:\/\/www.aile.gov.tr\/athgm\/kuruluslarimiz\/sosyal-hizmet-merkezleri\/ 10. <\/strong>\u0130htiya\u00e7 sahiplerinin tespit edilerek sosyal hizmet m\u00fcdahalesinin ve takibinin ger\u00e7ekle\u015ftirilmesinden \u00e7ocuk, gen\u00e7, kad\u0131n, erkek, engelli, ya\u015fl\u0131 bireylere ve ailelerine koruyucu, \u00f6nleyici, destekleyici, geli\u015ftirici hizmetlerle rehberlik ve dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetlerinin bir arada ve en kolay ula\u015f\u0131labilir bi\u00e7imde, gerekti\u011finde kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131, yerel y\u00f6netimler, \u00fcniversiteler, sivil toplum kurulu\u015flar\u0131 ve g\u00f6n\u00fcll\u00fclerle i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde sunulmas\u0131ndan ve bu hizmetlerin koordinasyonundan sorumlu g\u00fcnd\u00fczl\u00fcsosyal hizmet kurulu\u015flar\u0131d\u0131r. 11. <\/strong>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2021). Y\u0131l Sonu \u0130statiskleri <\/em>https:\/\/www.aile. gov.tr\/media\/108736\/kurumsal-istatistikler.pdf 12. <\/strong>T\u00dc\u0130K. (2022). \u0130statistiklerle \u00c7ocuk <\/em>https:\/\/data.tuik.gov.tr\/Bulten\/Index?p=Istatistiklerle-Cocuk-2021-45633#:~:text=Aile%20ve%20Sosyal%20Hizmetler%20Bakanl%C4%B1%C4%9F%C4%B1n%C4%B1n,ise%208%20bin%20 459%20oldu. 13. <\/strong>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). 2021 Y\u0131l\u0131 Faaliyet Raporu <\/em>https:\/\/ www.aile.gov.tr\/media\/100242\/2021-yili-faaliyet-raporu.pdf 14. <\/strong>T\u00dc\u0130K. (2022). \u0130statistiklerle Ya\u015fl\u0131lar <\/em>https:\/\/data.tuik.gov.tr\/Bulten\/Index?p=Istatistiklerle-Yaslilar-2021-45636#:~:text=T%C3%9C%C4%B0K%20Kurumsal&text=Ya%C5%9Fl%C4%B1%20n%C3%BCfus%20olarak%20kabul%20 edilen,9%2C7\u2019ye%20y%C3%BCkseldi. 15. <\/strong>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). Ulusal Ya\u015flanma Raporu <\/em>https:\/\/ www.aile.gov.tr\/media\/94685\/ulusal_yaslanma_raporu_2018-2022.pdf 16. <\/strong>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). Engelli ve Ya\u015fl\u0131 \u0130statistik B\u00fclteni <\/em>https:\/\/www.aile.gov.tr\/media\/98625\/eyhgm_istatistik_bulteni_ocak_2022.pdf 17. <\/strong>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). 2021 Y\u0131l\u0131 Faaliyet Raporu <\/em>https:\/\/ www.aile.gov.tr\/media\/100242\/2021-yili-faaliyet-raporu.pdf 18. <\/strong>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2020). \u015eehit-Gazi \u0130statistik B\u00fclteni <\/em>https:\/\/ www.aile.gov.tr\/media\/60037\/istatistik-bulteni-eylul.pdf 19. <\/strong>T\u00dc\u0130K. (2022). \u0130statistiklerle Aile <\/em>https:\/\/data.tuik.gov.tr\/Bulten\/Index?p=Istatistiklerle-Aile-2021-45632 20. <\/strong>Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). Mill\u00ee e\u011fitim \u0130statistikleri <\/em>https:\/\/sgb.meb.gov. tr\/meb_iys_dosyalar\/2022_09\/15142558_meb_istatistikleri_orgun_egitim_2021_2022.pdf 21. <\/strong>T\u00dc\u0130K. (2022). Gelir ve Ya\u015fam Ko\u015fullar\u0131 Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 <\/em>https:\/\/data.tuik.gov.tr\/ Bulten\/Index?p=Gelir-ve-Yasam-Kosullari-Arastirmasi-2021-45581 22. <\/strong>Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2022). Aile Destek Program\u0131 <\/em>https:\/\/www. aile.gov.tr\/sygm\/sayfalar\/aile-destek-programi\/ 23. <\/strong>OECD. (2022). Social Spending <\/em>https:\/\/data.oecd.org\/socialexp\/social-spending.htm 24. <\/strong>T\u00fcrkiye\u2019nin 2011\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinde \u00f6nc\u00fc oldu\u011fu ve \u015fiddetle m\u00fccadelede kapsay\u0131c\u0131 mekanizmalar i\u00e7eren \u0130stanbul S\u00f6zle\u015fmesi <\/em>\u00f6rne\u011finde oldu\u011fu gibi bir\u00e7ok sosyal sorun alan\u0131nda \u00f6nc\u00fc olma potansiyeli vard\u0131r. Refah devleti mimarisinin \u00fc\u00e7 temel bile\u015feni; (i) kapsaml\u0131 bir sosyal sigorta sistemi, (ii) hassas ko\u015fullar alt\u0131ndaki ki\u015fi ve ailelere y\u00f6nelik sosyal hizmetler, (iii) ger\u00e7ek ihtiya\u00e7 sahipleri i\u00e7in eri\u015filebilir ve \u00e7e\u015fitlilik arz eden bir sosyal yard\u0131m sistemidir. Bu bile\u015fenlerin etkin ve dengeli bi\u00e7imde yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 toplumlar\u0131n hem sosyal refah seviyesi y\u00fckselir hem de toplumun mill\u00ee kimli\u011fi ve…<\/p>\n
\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n\n\n\n
At\u0131f\u00a0\u2191<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"