{"id":477,"date":"2021-04-01T12:54:00","date_gmt":"2021-04-01T09:54:00","guid":{"rendered":"https:\/\/yillik.kizilayakademi.org.tr\/?p=477"},"modified":"2024-05-15T16:00:54","modified_gmt":"2024-05-15T13:00:54","slug":"halk-sagligi-acisindan-2020-yili","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/halk-sagligi-acisindan-2020-yili\/","title":{"rendered":"Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 A\u00e7\u0131s\u0131ndan 2020 Y\u0131l\u0131"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2020 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda nedeni bilinmeyen zat\u00fcrre\/ pn\u00f6moni vakalar\u0131n\u0131n D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne (DS\u00d6) bildirilmesi neticesinde koronavir\u00fcs ailesinden yeni bir vir\u00fcs tespit edildi. Bir\u00e7ok k\u0131tada bu vir\u00fcsle enfekte olan vakalar g\u00f6r\u00fcld\u00fc. DS\u00d6 taraf\u0131ndan 11 Mart 2020 tarihinde COVID-19 salg\u0131n\u0131 ilan edildi.<a id=\"atif-1\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-1\">1<\/a><\/sup> 31 Aral\u0131k 2020 tarihine kadar d\u00fcnya genelinde 81.477.457 vaka tespit edilirken 1.798.120 ki\u015fi COVID-19 nedeniyle hayat\u0131n\u0131 kaybetti.<a id=\"atif-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-2\">2<\/a><\/sup> DS\u00d6, s\u00fcrecin ba\u015f\u0131ndan itibaren salg\u0131n\u0131n y\u00f6netimi konusunda \u00fclkelere tavsiyelerde bulunmu\u015ftu. Salg\u0131n\u0131 kontrol alt\u0131na almak i\u00e7in toplumsal d\u00fczeyde farmakolojik olmayan m\u00fcdahaleler -yani ila\u00e7, a\u015f\u0131 harici y\u00f6ntemler- uygulanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131nda temasl\u0131 izlemi, hastalar\u0131n tedavisi ve vakalar\u0131n erken tespiti i\u00e7in \u00fclkeler taraf\u0131ndan farkl\u0131 politikalar uygulanmaktad\u0131r. Yo\u011fun test ve izolasyon politikalar\u0131n\u0131 benimsemi\u015f olan \u00fclkelerin vaka say\u0131lar\u0131n\u0131 nispeten d\u00fc\u015f\u00fck seviyede tutabildi\u011fi g\u00f6zlenmi\u015ftir.<a id=\"atif-3\"><\/a><a id=\"atif-4\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-3\">3<\/a>, <a href=\"#kaynakca-4\">4<\/a>&nbsp;<\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dclkemizde de salg\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 amac\u0131yla bir\u00e7ok \u00f6nlem devreye sokulmu\u015ftur. \u00dclke d\u00fczeyinde seyahat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131, okullar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131, 20 ya\u015f alt\u0131 ve 65 ya\u015f \u00fcst\u00fc soka\u011fa \u00e7\u0131kma k\u0131s\u0131tlamas\u0131 ve genel soka\u011fa \u00e7\u0131kma k\u0131s\u0131tlamas\u0131 gibi \u00f6nlemler uygulanmaktad\u0131r. \u0130l ve il\u00e7e d\u00fczeyinde ise karantina, izolasyon, s\u00fcrveyans ve filyasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.<a id=\"atif-5\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-5\">5<\/a><\/sup> 31 Aral\u0131k 2020 tarihi itibar\u0131yla 16 bin kadar filyasyon ekibi sahada g\u00f6rev yaparken, toplam 24.504.567 test yap\u0131lm\u0131\u015f ve 2.208.652 vaka tespit edilmi\u015ftir.<a id=\"atif-6\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-6\">6<\/a><\/sup> &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">COVID-19\u2019un Temel Sa\u011fl\u0131k Hizmetlerine Etkisi<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015fim temel bir insan hakk\u0131d\u0131r. Ancak COVID-19 pandemisi, \u00fclkelerin sa\u011fl\u0131k hizmet kapasitelerine uygulad\u0131\u011f\u0131 bask\u0131yla bir\u00e7ok insan\u0131n temel sa\u011fl\u0131k hizmetlerine eri\u015fimini etkilemi\u015ftir. DS\u00d6, sa\u011fl\u0131k hizmeti sunucular\u0131na \u00f6ncelikle salg\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131na odaklanmalar\u0131n\u0131 tavsiye etmi\u015ftir.<a id=\"atif-7-1\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-7\">7<\/a><\/sup> Bu nedenle bir\u00e7ok \u00fclkede di\u011fer alanlardaki koruyucu ve tedavi edici sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin sunumuna s\u0131n\u0131rlamalar getirilmi\u015ftir. Bunun yan\u0131nda getirilen soka\u011fa \u00e7\u0131kma k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 ve bir\u00e7ok ki\u015finin sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131na daha az ba\u015fvurmas\u0131 neticesinde, temel sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin sunumunda d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6zlenmi\u015ftir. DS\u00d6 taraf\u0131ndan yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmada \u00fclkelerin %90\u2019\u0131 temel sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde aksamalar\u0131n oldu\u011funu bildirmi\u015ftir.<a id=\"atif-8-1\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-8\">8<\/a><\/sup> Bu durum ise sa\u011fl\u0131ktaki e\u015fitsizlikleri daha da derinle\u015ftirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">A\u015f\u0131lama Hizmetleri ve COVID-19<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A\u015f\u0131 ile \u00f6nlenebilir hastal\u0131klara kar\u015f\u0131 onlarca y\u0131ld\u0131r m\u00fccadele edilmektedir. Bu m\u00fccadeleleri gev\u015fetmek, koronavir\u00fcsten daha agresif vir\u00fcslerin yeni salg\u0131nlar\u0131na neden olabilir. DS\u00d6, CDC (Centers for Disease Control and Prevention) gibi kurulu\u015flar taraf\u0131ndan salg\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren pandemi nedeniyle rutin a\u015f\u0131lama hizmetlerinde olu\u015fabilecek aksakl\u0131klara dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir. Bu aksakl\u0131klar\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ilebilmesi amac\u0131yla bir\u00e7ok rehber yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-9\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-9\">9<\/a><\/sup> Bunun yan\u0131nda 26 Mart 2020 tarihinde DS\u00d6 taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan raporda, toplu a\u015f\u0131lama kampanyalar\u0131n\u0131n COVID-19\u2019un yay\u0131lmas\u0131yla risk olu\u015fturabilece\u011fi gerek\u00e7esiyle ge\u00e7ici olarak ertelenmesi \u00f6nerilmi\u015ftir.<a id=\"atif-7-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-7\">7<\/a><\/sup>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu tavsiyelerin ard\u0131ndan, DS\u00d6 14 Nisan 2020\u2019de yay\u0131mlam\u0131\u015f oldu\u011fu raporda 24 \u00fclkede k\u0131zam\u0131k, 37 \u00fclkede ise polio a\u015f\u0131lama kampanyalar\u0131n\u0131n ertelendi\u011finin tespit edildi\u011fini duyurmu\u015ftur. Bu 117 milyondan fazla \u00e7ocu\u011fun ba\u011f\u0131\u015f\u0131klanmas\u0131 faaliyetlerinin aksam\u0131\u015f olabilece\u011fi anlam\u0131na gelmektedir.<a id=\"atif-10\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-10\">10<\/a><\/sup> COVID-19\u2019un rutin a\u015f\u0131lama hizmetleri \u00fczerindeki etkileri nedeniyle a\u015f\u0131 yap\u0131lamayacak olan yeni do\u011fanlar bu say\u0131ya d\u00e2hil edilmemi\u015ftir. 12 ayl\u0131ktan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuklar\u0131n k\u0131zam\u0131k nedeniyle hayat\u0131n\u0131 kaybetme riskinin daha y\u00fcksek oldu\u011fu bilinmektedir.<a id=\"atif-11\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-11\">11<\/a><\/sup>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">22 May\u0131s 2020\u2019de yay\u0131mlanan DS\u00d6 raporuna g\u00f6re ise Mart-Nisan 2020 d\u00f6neminde 129 \u00fclkenin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 rutin a\u015f\u0131lama hizmetlerinin aksat\u0131lm\u0131\u015f oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. Bu \u00fclkelerde ya\u015fayan en az 80 milyon 1 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocu\u011fun risk alt\u0131nda oldu\u011fu tahmin edilmektedir.<a id=\"atif-12\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-12\">12<\/a><\/sup> Endonezya Temel Sa\u011fl\u0131k Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 sonu\u00e7lar\u0131 da DS\u00d6 verilerini desteklemektedir. \u00c7al\u0131\u015fmada 12-23 ayl\u0131k tam a\u015f\u0131lanm\u0131\u015f \u00e7ocuklar\u0131n oran\u0131n\u0131n %58 oldu\u011fu rapor edilmi\u015ftir.<a id=\"atif-13\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-13\">13<\/a><\/sup> DS\u00d6 taraf\u0131ndan yap\u0131lan son ankete g\u00f6re \u00e7al\u0131\u015fmaya kat\u0131lan \u00fclkelerin a\u015f\u0131lama hizmetlerinin %70 oran\u0131nda aksad\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015ftir.<a id=\"atif-8-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-8\">8<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">A\u015f\u0131lama hizmetlerinde farkl\u0131 aksakl\u0131k nedenleri g\u00f6zlenmi\u015ftir. Baz\u0131 ebeveynler bilgi eksikli\u011fi nedeniyle sa\u011fl\u0131k merkezlerine gitmemekte, baz\u0131lar\u0131 COVID-19 vir\u00fcs\u00fc ile enfekte olmaktan korkmakta, baz\u0131lar\u0131 ise k\u0131s\u0131tlamalardan dolay\u0131 d\u0131\u015far\u0131 \u00e7\u0131kamamaktad\u0131r. Ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fck gelir seviyesine sahip \u00fclkelerde, getirilen seyahat k\u0131s\u0131tlamalar\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 gibi sebepler, a\u015f\u0131 ve ki\u015fisel koruyucu ekipman temininde s\u0131k\u0131nt\u0131lar ya\u015fanmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. COVID-19 pandemisiyle m\u00fccadele i\u00e7in bir\u00e7ok sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fan\u0131n\u0131n bu alanda g\u00f6revlendirilmesi de sa\u011fl\u0131kla ilgili di\u011fer alanlarda hizmet aksamalar\u0131na neden olabilmektedir.<a id=\"atif-12\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-12\">12<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">T\u00fcm \u00fclkelerde a\u015f\u0131yla \u00f6nlenebilir hastal\u0131klar\u0131n kontrol\u00fcnde elde edilen ilerlemeler, COVID-19 pandemisini kontrol etmek i\u00e7in al\u0131nan \u00f6nlemler sebebiyle gerileme tehdidi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yad\u0131r.<a id=\"atif-14\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-14\">14<\/a><\/sup> Son bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda DS\u00d6, a\u015f\u0131 ile \u00f6nlenebilir salg\u0131n hastal\u0131klar\u0131n aktif olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerlerde a\u015f\u0131 kampanyalar\u0131n\u0131n s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesini tavsiye etmi\u015ftir. Ayr\u0131ca t\u00fcm \u00fclkelere rutin ba\u011f\u0131\u015f\u0131klama faaliyetlerine devam etmeleri tavsiyesinde de bulunulmu\u015ftur.<a id=\"atif-7-3\"><\/a><a id=\"atif-15\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-7\">7<\/a>, <a href=\"#kaynakca-15\">15<\/a><\/sup> \u00dclkemizde de Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 resm\u00ee web sitesinde rutin a\u015f\u0131lama hizmetlerinde aksama olmamas\u0131 i\u00e7in gerekli planlamalar\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilgisi payla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-16\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-16\">16<\/a><\/sup> Bunun d\u0131\u015f\u0131nda a\u015f\u0131lama hizmetlerinin temel olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc aile sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 merkezlerinde COVID-19 pandemisi tedbirleri kapsam\u0131nda triaj sistemine ge\u00e7ilmi\u015f ve sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 i\u00e7in gerekli ki\u015fisel koruyucu ekipman ve dezenfektanlar temin edilmi\u015ftir.<a id=\"atif-5-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-5\">5<\/a><\/sup> Aral\u0131k ay\u0131 itibar\u0131yla pandemi boyunca \u00fclkemizdeki rutin a\u015f\u0131lama oranlar\u0131 %98 olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.<a id=\"atif-17\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-17\">17<\/a><\/sup> Ayr\u0131ca \u00fclkemizde COVID-19 a\u015f\u0131 geli\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. COVID-19 i\u00e7in 17 ayr\u0131 yerli a\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 devam ederken insan deneyleri a\u015famas\u0131nda olan inaktif a\u015f\u0131 aday\u0131 Faz II insan deneylerine ba\u015flamak \u00fczeredir. 3 inaktif yerli a\u015f\u0131 da Faz \u0406 insan deneyleri a\u015famas\u0131ndad\u0131r.<a id=\"atif-18\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-18\">18<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">COVID-19\u2019un Baz\u0131 Halk Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 Sorunlar\u0131na Etkisi<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">DS\u00d6\u2019n\u00fcn 31 A\u011fustos 2020 tarihli raporuna g\u00f6re COVID-19 pandemisi s\u00fcresince bula\u015f\u0131c\u0131 olmayan hastal\u0131klar\u0131n tan\u0131s\u0131 ve tedavisi en s\u0131k kesintiye u\u011frayan ikinci temel sa\u011fl\u0131k hizmetidir. \u00dclkelerin bula\u015f\u0131c\u0131 olmayan hastal\u0131klara y\u00f6nelik hizmet sunumlar\u0131nda %69 oran\u0131nda d\u00fc\u015fme oldu\u011fu tespit edilmi\u015ftir. Birinci basamak sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde izlemleri yap\u0131lan diyabet, hipertansiyon, iskemik kalp hastal\u0131klar\u0131 gibi hastal\u0131klar\u0131n, gebe takiplerinin, kanser taramalar\u0131n\u0131n aksad\u0131\u011f\u0131 bildirilmektedir.<a id=\"atif-19-1\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-19\">19<\/a><\/sup> Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmaya g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fck ve orta gelirli \u00fclkelerdeki gebe izlemlerinde 6 ay boyunca ya\u015fanacak %15\u2019lik d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn ek 12 bin anne \u00f6l\u00fcm\u00fc ile sonu\u00e7lanabilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.<a id=\"atif-20\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-20\">20<\/a><\/sup> Kronik hastal\u0131\u011f\u0131n takibini geciktirmenin uzun vadeli etkisi konusunda daha fazla \u00e7al\u0131\u015fmaya ihtiya\u00e7 vard\u0131r.<a id=\"atif-19-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-19\">19<\/a><\/sup>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Randevular\u0131n iptali, birinci basamak sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde aksakl\u0131klar\u0131n ana nedenleri aras\u0131ndad\u0131r. Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019nde yap\u0131lm\u0131\u015f olan bir ankete g\u00f6re kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %40\u2019\u0131 kronik hastal\u0131klar\u0131n\u0131n rutin kontrol\u00fc i\u00e7in ald\u0131klar\u0131 randevular\u0131 pandemi d\u00f6neminde iptal ettiklerini s\u00f6ylemi\u015ftir. McKinsey &amp; Company ara\u015ft\u0131rma \u015firketinin 4 Eyl\u00fcl 2020\u2019de yay\u0131mlam\u0131\u015f oldu\u011fu rapora g\u00f6re ertelenmi\u015f sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin maliyetinin, COVID-19 pandemisinin ABD sa\u011fl\u0131k sistemine getirdi\u011fi ek maliyetin be\u015fte birini olu\u015fturaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<a id=\"atif-21\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-21\">21<\/a><\/sup>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir di\u011fer konu COVID-19 sebebiyle aksayan kanser tarama faaliyetleridir. DS\u00d6 yay\u0131mlam\u0131\u015f oldu\u011fu raporda \u00fclkelerin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131nda kanser tarama ve tedavi hizmetlerinde aksakl\u0131k meydana geldi\u011fini bildirmi\u015ftir.<a id=\"atif-8-3\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-8\">8<\/a> <\/sup>\u00d6zellikle d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerdeki sa\u011fl\u0131k hizmeti aksakl\u0131klar\u0131 daha da belirgindir. Ancak k\u0131sa vadeli etkilerden \u00e7ok taramalardaki gecikmelerin uzun vadeli etkileri tart\u0131\u015f\u0131lmaktad\u0131r. \u00d6zellikle tarama hizmetlerinde yeniden rutine d\u00f6n\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, hastane kapasitelerinin \u00fczerinde i\u015flem y\u00fck\u00fc olu\u015fturaca\u011f\u0131 tahmin edilmektedir.<a id=\"atif-22\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-22\">22<\/a><\/sup> \u00dclkemizde pandemi s\u00fcresince tarama faaliyetleri s\u00fcrd\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f, ilk 9 ayda yakla\u015f\u0131k 3 milyon kanser taramas\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir.<a id=\"atif-23-1\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-23\">23<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">COVID-19 salg\u0131n\u0131 acil servis ba\u015fvurular\u0131n\u0131 da etkilemi\u015ftir. COVID-19 d\u0131\u015f\u0131ndaki acil servis ba\u015fvurular\u0131, vaka say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131na ters orant\u0131l\u0131 olarak azalm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-24\"><\/a><a id=\"atif-25\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-24\">24<\/a>,<a href=\"#kaynakca-25\">25<\/a>&nbsp; <\/sup>\u00d6zellikle \u00c7in\u2019de ortaya \u00e7\u0131kan durumun d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda pandemi olarak tan\u0131mlanmas\u0131 ile acil servislerdeki COVID-19 d\u0131\u015f\u0131ndaki ba\u015fvurular\u0131n \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde azald\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlenmi\u015ftir.<a id=\"atif-26\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-26\">26<\/a><\/sup> Yap\u0131lan bir \u00e7al\u0131\u015fmada kardiyovask\u00fcler acil durumlar nedeniyle olan ba\u015fvurularda %40\u2019l\u0131k bir azalma oldu\u011fu g\u00f6sterilmi\u015ftir.<a id=\"atif-27\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-27\">27<\/a><\/sup> Salg\u0131n d\u00f6neminde \u00f6zellikle ya\u015fl\u0131, kronik hastal\u0131klar\u0131 olan ki\u015filerin risk alt\u0131nda oldu\u011fu belirtilmekte ve tedavilerinde gecikmelerin olabilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Bu durum ise salg\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu \u2018ikincil hasarlar\u0131n\u2019 boyutunu b\u00fcy\u00fctmektedir.<a id=\"atif-28\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-28\">28<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">COVID-19 pandemisi s\u00fcrecinde toplumsal ve bireysel d\u00fczeyde al\u0131nan \u00f6nlemler \u00f6zellikle solunum yolu enfeksiyonlar\u0131n\u0131n seyrini etkilemi\u015ftir. Al\u0131nan \u00f6nlemler neticesinde influenza, rinovir\u00fcs, RSV gibi bir\u00e7ok solunum yolu enfeksiyonunun bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re daha az g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bildirilmektedir.<a id=\"atif-29\"><\/a><a id=\"atif-30\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-29\">29<\/a>, <a href=\"#kaynakca-30\">30<\/a>&nbsp;<\/sup> \u00dclkemizde de 2020 y\u0131l\u0131n\u0131n 40.-52. haftalar\u0131 aras\u0131nda influenza pozitiflik oran\u0131 %1 olarak ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Baz\u0131 solunum vir\u00fcslerinin toplumda yay\u0131lmas\u0131n\u0131n ana kayna\u011f\u0131 \u00e7ocuklard\u0131r. \u00d6zellikle uzun s\u00fcredir okullar\u0131n kapal\u0131 olmas\u0131 toplumda bu vir\u00fcslerin yay\u0131lmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir. Solunum yolu enfeksiyonlar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fclme s\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131n azalmas\u0131 ile pediatrik ast\u0131m vakalar\u0131n\u0131n ayakta ve yatarak tedavi say\u0131lar\u0131nda ve otitis media tedavi say\u0131lar\u0131nda azalma g\u00f6zlenmi\u015ftir.<a id=\"atif-31\"><\/a><a id=\"atif-32\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-31\">31<\/a>, <a href=\"#kaynakca-32\">32<\/a><\/sup>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">COVID-19 pandemisi do\u011frudan etkilerinin yan\u0131nda dolayl\u0131 etkileri ile t\u00fcm d\u00fcnyada toplum sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkilemektedir. Sa\u011fl\u0131k personelinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131n salg\u0131nla m\u00fccadelede g\u00f6revlendirilmi\u015f olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ila\u00e7, cihaz vb. eksiklikler de hizmetlerin aksamas\u0131na sebep olabilmektedir. Bu anlamda hem pandemi ile m\u00fccadelede hem de temel sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmesinde sa\u011fl\u0131k i\u015f g\u00fcc\u00fcn\u00fcn g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve desteklenmesi \u00f6nem arz etmektedir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Pandemi D\u00f6neminde Yap\u0131lanlar<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">DS\u00d6 sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin aksamamas\u0131 i\u00e7in bir\u00e7ok tavsiyede bulunmu\u015ftur. Tele sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin desteklenmesi bu tavsiyelerin ba\u015f\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7evede planlanm\u0131\u015f bir randevusu olmayan t\u00fcm y\u00fcksek riskli hastalar\u0131n proaktif olarak aranmas\u0131 \u00f6nem ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bunun sa\u011flanabilmesi ise uzaktan sa\u011fl\u0131k hizmet kapasitesinin artt\u0131r\u0131lmas\u0131 ile m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.<a id=\"atif-33\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-33\">33<\/a><\/sup> Ancak DS\u00d6 raporuna g\u00f6re d\u00fc\u015f\u00fck gelirli \u00fclkelerin %42\u2019sinde tele sa\u011fl\u0131k uygulamalar\u0131 kullan\u0131lmaktad\u0131r. Y\u00fcksek gelirli \u00fclkelerde, pandemi d\u00f6neminde uzaktan sa\u011fl\u0131k hizmetlerinin kullan\u0131m\u0131nda bir art\u0131\u015f g\u00f6zlenmi\u015ftir, ancak kullan\u0131m\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 kalmaya devam etmektedir.<a id=\"atif-34\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-34\">34<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u00dclkemizdeki baz\u0131 hastaneler, belediyeler ve \u00f6zel sa\u011fl\u0131k kurulu\u015flar\u0131 tele sa\u011fl\u0131k hizmeti vermektedir. Bunun yan\u0131nda COVID-19 hastalar\u0131n\u0131n karantina s\u00fcrecindeki sa\u011fl\u0131k hizmeti gereksinimlerinin kar\u015f\u0131lanmas\u0131 i\u00e7in Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan tele sa\u011fl\u0131k uygulamalar\u0131 geli\u015ftirilmektedir. \u00dclkemizde 8.015 aile sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 merkezi ve 26.594 aile hekimli\u011fi birimi faaliyet g\u00f6stermektedir. Birinci basamak hizmeti veren aile sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 merkezleri \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 hem COVID-19 vaka izlemlerini hem de rutin gebe ve kronik hastal\u0131klar\u0131 olan ki\u015filerin izlemlerini telefon ile ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. Tetkik istemi, a\u015f\u0131lama gibi ihtiya\u00e7lar\u0131 olan ki\u015filer aile sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 merkezine ba\u015fvurmaktad\u0131r. Aile sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 merkezlerinde COVID-19 tedbirlerine uyularak hizmet sunumu devam etmektedir. Birinci basamak hizmetlerde g\u00f6rev alanlar\u0131n salg\u0131na h\u0131zl\u0131 adaptasyonu bu s\u00fcrecin seyrinde kritik rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Bunun yan\u0131nda hastal\u0131k raporu olan ki\u015filerin ila\u00e7lar\u0131n\u0131 re\u00e7etesiz olarak alabilmesi hastalar\u0131n ma\u011fduriyetini engellemi\u015ftir.<a id=\"atif-35\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-35\">35<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">COVID-19 s\u00fcrecinin ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00fclkemizde sa\u011fl\u0131k hizmet kapasitesini etkileyen \u00f6nemli ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Vakalar\u0131n h\u0131zla tespitinin yap\u0131labilmesi amac\u0131yla aral\u0131k ay\u0131 itibar\u0131yla g\u00fcnl\u00fck test kapasitemiz 300 bine, eri\u015fkin yo\u011fun bak\u0131m yatak say\u0131s\u0131 pandemi \u00f6ncesine g\u00f6re %69 art\u0131\u015fla 20.248\u2019e, her 100 bin ki\u015fiye d\u00fc\u015fen eri\u015fkin yo\u011fun bak\u0131m yatak say\u0131s\u0131 40,3\u2019e y\u00fckseltilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca \u00fclkemizde sa\u011fl\u0131k g\u00fcvencesine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n COVID-19 tan\u0131 testleri \u00fccretsiz yap\u0131lmakta, ila\u00e7lar\u0131 \u00fccretsiz olarak da\u011f\u0131t\u0131lmakta, tedavi hizmetleri \u00fccretsiz olarak verilmektedir.<a id=\"atif-23-2\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-23\">23<\/a> <\/sup>Ayr\u0131ca yo\u011fun bak\u0131m \u00fcniteleri i\u00e7in ihtiya\u00e7 duyulan solunum cihazlar\u0131n\u0131n \u00fcretimi \u00fclkemizde ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmektedir. Bu d\u00f6nemde \u00fclkemizde solunum cihaz\u0131 say\u0131lar\u0131nda ciddi art\u0131\u015flar sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Pandemi ba\u015flang\u0131c\u0131nda 9.138 olan eri\u015fkin ventilat\u00f6r\u00fc say\u0131s\u0131 y\u0131l sonu itibar\u0131yla %61 art\u0131\u015fla 14.700\u2019e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gerek topluma gerekse sa\u011fl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131na y\u00f6nelik psikososyal destek hizmetleri 81 ilde h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde planlanm\u0131\u015f ve sunulmu\u015ftur. Bu s\u00fcre\u00e7lerde kamu ve sivil toplum i\u015f birli\u011finin g\u00fczel \u00f6rnekleri ortaya koyulmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Salg\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00fclkemiz pek \u00e7ok \u00fclkenin yard\u0131m taleplerine cevap vermi\u015ftir. COVID-19\u2019la m\u00fccadele kapsam\u0131nda ki\u015fisel koruyucu ekipmanlar\u0131n da aralar\u0131nda bulundu\u011fu malzemeler bir\u00e7ok \u00fclkeye g\u00f6nderilmi\u015ftir. Bu kapsamda Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Makam\u0131 talimatlar\u0131, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131m\u0131z ve ilgili \u00fclke B\u00fcy\u00fckel\u00e7ilikleri vas\u0131tas\u0131yla 31 Aral\u0131k 2020 itibar\u0131yla 179 \u00fclkeden ve 20 uluslararas\u0131 kurulu\u015ftan yard\u0131m ve i\u015f birli\u011fi talebi al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 144 \u00fclke ve 7 uluslararas\u0131 kurulu\u015fun talebi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. 126 \u00fclkeye Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131, T\u0130KA, K\u0131z\u0131lay, D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 ve \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ayni yard\u0131m yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 74 \u00fclke ve 5 uluslararas\u0131 kurulu\u015fun (NATO, DS\u00d6, UNICEF, \u0130slam Kalk\u0131nma Bankas\u0131 ve D\u00fcnya Bankas\u0131) ihracat izin talebi kar\u015f\u0131lanm\u0131\u015ft\u0131r. 56 \u00fclkeye hem hibe yap\u0131lm\u0131\u015f hem de ihracat izni verilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca COVID-19\u2019dan etkilenen yurt d\u0131\u015f\u0131ndaki vatanda\u015flar\u0131m\u0131za yurda d\u00f6nebilme imk\u00e2n\u0131 sunulmu\u015f, bu vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n ambulans u\u00e7aklarla ve di\u011fer yollarla yurda getirilmeleri sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.<a id=\"atif-36\"><\/a><sup><a href=\"#kaynakca-36\">36<\/a><\/sup><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Sonu\u00e7<strong>&nbsp;<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2020 y\u0131l\u0131 insanl\u0131k tarihinin \u00f6nemli olaylar\u0131ndan biri olan COVID-19 salg\u0131n\u0131n\u0131n ilan edilmesiyle ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Salg\u0131n, sa\u011fl\u0131k ba\u015fta olmak \u00fczere ekonomik, \u00e7evresel ve sosyal konularda bir\u00e7ok sorunu beraberinde getirmi\u015ftir. Pandemi, y\u0131l sonu itibar\u0131yla 80 milyonun \u00fczerinde insan\u0131 do\u011frudan etkilerken pandeminin dolayl\u0131 etkileri ve etkiledikleri ancak uzun vadede netle\u015febilecektir. \u00dclkelerin alm\u0131\u015f olduklar\u0131 kararlar\u0131n \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc bu k\u00fcresel krizin her alanda y\u00f6netilebilmesini sa\u011flayabilir. Bu anlamda \u00fclkemizin atm\u0131\u015f oldu\u011fu ad\u0131mlar, DS\u00d6 taraf\u0131ndan takdir g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Al\u0131nan \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc tedbirler sayesinde temel sa\u011fl\u0131k hizmetlerindeki aksakl\u0131klar bir\u00e7ok \u00fclkeye g\u00f6re daha d\u00fc\u015f\u00fck seviyede ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Bununla beraber salg\u0131nla m\u00fccadelede, h\u0131zla artt\u0131r\u0131lan sa\u011fl\u0131k hizmeti kapasitesi etkisini g\u00f6stermi\u015f, salg\u0131n\u0131n en yo\u011fun hasta say\u0131s\u0131na ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerde bile belirgin aksama g\u00f6zlenmemi\u015ftir. Tele sa\u011fl\u0131k hizmetinin geli\u015ftirilmesi, aile sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 merkezleri ve il\u00e7e sa\u011fl\u0131k m\u00fcd\u00fcrl\u00fcklerinin hastalar\u0131 telefonla takip etmesi gibi uzaktan sa\u011fl\u0131k hizmetleri uygulamalar\u0131 hayata ge\u00e7irilmi\u015ftir. Ayr\u0131ca \u00fclkemiz bu d\u00f6nemde bir\u00e7ok \u00fclkenin yard\u0131m talebine cevap vererek buralara ki\u015fisel koruyucu ekipmanlar gibi malzemeler g\u00f6ndermi\u015ftir. Bu malzemeler yan\u0131nda solunum cihazlar\u0131n\u0131n \u00fclkemizde \u00fcretiminin sa\u011flanmas\u0131 gibi \u00f6nemli ad\u0131mlar at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Salg\u0131n\u0131n kontrol alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 i\u00e7in gereken tedbirlerin uygulanmas\u0131 devam ederken 2021 y\u0131l\u0131nda yerli a\u015f\u0131n\u0131n \u00fcretimi i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar devam etmektedir.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator is-style-wide\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-1\"><strong>1.<\/strong> World Health Organization. Listings of WHO\u2019s response to COVID-19<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Haziran 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/www.who.int\/news\/item\/29-06-2020-covidtimeline\" target=\"_blank\">https:\/\/www.who.int\/news\/item\/29-06-2020-covidtimeline<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-1\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-2\"><strong>2.<\/strong> World Health Organization. WHO Coronavirus Disease (COVID-19) Dashboard<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.&nbsp;<br>Eri\u015fim adresi: <a rel=\"noreferrer noopener\" href=\"https:\/\/covid19.who.int\/\" target=\"_blank\">https:\/\/covid19.who.int\/<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-2\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-3\"><strong>3.<\/strong> Oh J, Lee J-K, Schwarz D, Ratcliffe HL, Markuns JF, Hirschhorn LR. (2020). National Response to COVID-19 in the Republic of Korea and Lessons Learned for Other Countries. Heal Syst Reform. <br>Eri\u015fim Tarihi: 2021 Ocak 7.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/23288604.2020.1753464\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/23288604.2020.1753464<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-3\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-4\"><strong>4.<\/strong> Atac O, \u00c7avdar S, Toka\u00e7 AZ.(2020)&nbsp; First 100 Days of the COVID-19 Pandemic: An Evaluation of Preventive Measures Taken By Countries. Anadolu Klin T\u0131p Bilim Dergi. 1(Special Issue on COVID 19):228\u201337.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021. &nbsp;<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/doi\/10.21673\/anadoluklin.733245\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/dergipark.org.tr\/tr\/doi\/10.21673\/anadoluklin.733245<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-4\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-5\"><strong>5.<\/strong> Atak M, \u015eahin \u00c7E, Sezerol MA. (2020). COVID-19 Pandemisi S\u00fcrecinde T\u00fcrkiye\u2019deki Birinci Basamak Sa\u011fl\u0131k Hizmetleri. In: T\u00fcrkiye Klinikleri COVID &#8211; 19. Turkiye Klinikleri, p. 129\u201334.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.turkiyeklinikleri.com\/article\/tr-COVID-19-pandemisi-surecinde-turkiyedeki-birinci-basamak-saglik-hizmetleri-89449.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.turkiyeklinikleri.com\/article\/tr-COVID-19-pandemisi-surecinde-turkiyedeki-birinci-basamak-saglik-hizmetleri-89449.html<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-5\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-6\"><strong>6.<\/strong> T.C Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131. T.C Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 Korona Tablosu. (2020)&nbsp;<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/covid19.saglik.gov.tr\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/covid19.saglik.gov.tr\/<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-6\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-7\"><strong>7.<\/strong> World Health Organization. (2020). Protecting lifesaving immunization services during COVID-19: New guidance from WHO.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"http:\/\/www.who.int\/immunization\/news_guidance_immunization_services_during_COVID-19\/en\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">http:\/\/www.who.int\/immunization\/news_guidance_immunization_services_during_COVID-19\/en\/<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-7-1\">1<\/a> | <a href=\"#atif-7-2\">2<\/a> | <a href=\"#atif-7-3\">3<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-8\"><strong>8.<\/strong> World Health Organization. (2020)&nbsp; Pulse survey on continuity of essential health services during the COVID-19 pandemic: interim report.<br>Eri\u015fim Tarihi 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.who.int\/publications\/i\/item\/WHO-2019-nCoV-EHS_continuity-survey-2020\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.who.int\/publications\/i\/item\/WHO-2019-nCoV-EHS_continuity-survey-2020<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-8-1\">1<\/a> | <a href=\"#atif-8-2\">2<\/a> | <a href=\"#atif-8-3\">3<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-9\"><strong>9.<\/strong> Centers for Disease Control and Preventation. Interim Guidance for Routine and Influenza Immunization Services During the COVID-19 Pandemic.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.cdc.gov\/vaccines\/pandemic-guidance\/index.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.cdc.gov\/vaccines\/pandemic-guidance\/index.html<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-9-1\">1<\/a> | <a href=\"#atif-9-2\">2<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-10\"><strong>10.<\/strong> World Health Organization. (2020). More than 117 million children at risk of missing out on measles vaccines, as COVID-19 surges.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 ocak 2021. <br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"http:\/\/www.who.int\/immunization\/diseases\/measles\/statement_missing_measles_vaccines_COVID-19\/en\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">http:\/\/www.who.int\/immunization\/diseases\/measles\/statement_missing_measles_vaccines_COVID-19\/en\/<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-10\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-11\"><strong>11.<\/strong> United Nations International Children\u2019s Emergency Fund. COVID-19h\u0131zla yay\u0131lmaya devam ederken 117 milyondan fazla \u00e7ocuk k\u0131zam\u0131k a\u015f\u0131s\u0131 olamayabilir.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.unicef.org\/turkey\/bas\u0131n-b\u00fcltenleri\/COVID-19-h\u0131zla-yay\u0131lmaya-devam-ederken-117-milyondan-fazla-\u00e7ocuk-k\u0131zam\u0131k-a\u015f\u0131s\u0131\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.unicef.org\/turkey\/bas\u0131n-b\u00fcltenleri\/COVID-19-h\u0131zla-yay\u0131lmaya-devam-ederken-117-milyondan-fazla-\u00e7ocuk-k\u0131zam\u0131k-a\u015f\u0131s\u0131<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-11\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-12\"><strong>12.<\/strong> World Health Organization. At least 80 million children under one at risk of diseases such as diphtheria, measles and polio as COVID-19 disrupts routine vaccination efforts, warn Gavi, WHO and UNICEF.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.who.int\/news\/item\/22-05-2020-at-least-80-million-children-under-one-at-risk-of-diseases-such-as-diphtheria-measles-and-polio-as-COVID-19-disrupts-routine-vaccination-efforts-warn-gavi-who-and-unicef\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.who.int\/news\/item\/22-05-2020-at-least-80-million-children-under-one-at-risk-of-diseases-such-as-diphtheria-measles-and-polio-as-COVID-19-disrupts-routine-vaccination-efforts-warn-gavi-who-and-unicef<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-12\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-13\"><strong>13.<\/strong> Suwantika AA, Boersma C, Postma MJ. (2020) The potential impact of COVID-19 pandemic on the immunization performance in Indonesia. Expert Rev Vaccines. 19(8):687\u201390.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/14760584.2020.1800461\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/14760584.2020.1800461<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-13\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-14\"><strong>14.<\/strong> Olorunsaiye CZ, Yusuf KK, Reinhart K, Salihu HM. (2020). COVID-19 and Child Vaccination: A Systematic Approach to Closing the Immunization Gap. Int J Matern Child Heal AIDS. 9(3):381\u20135.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: \/pmc\/articles\/PMC7520883\/?report=abstract<br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-14\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-15\"><strong>15.<\/strong> Framework for decision-making: implementation of mass vaccination campaigns in the context of COVID-19.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/apps.who.int\/iris\/bitstream\/handle\/10665\/332159\/WHO-2019-nCoV-Framework_Mass_Vaccination-2020.1-eng.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/apps.who.int\/iris\/bitstream\/handle\/10665\/332159\/WHO-2019-nCoV-Framework_Mass_Vaccination-2020.1-eng.pdf<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-15\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-16\"><strong>16.<\/strong> COVID-19 Pandemisi ve A\u015f\u0131lama.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/asi.saglik.gov.tr\/genel-bilgiler\/57-COVID-19-pandemisi-ve-a\u015f\u0131lama.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/asi.saglik.gov.tr\/genel-bilgiler\/57-COVID-19-pandemisi-ve-a\u015f\u0131lama.html<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-16\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-17\"><strong>17.<\/strong> T.C Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131. (2020) Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131 Koca, Uluslararas\u0131 A\u015f\u0131 Sempozyumu\u2019na Kat\u0131ld\u0131.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.saglik.gov.tr\/TR,77548\/saglik-bakani-koca-uluslararasi-asi-sempozyumuna-katildi.html\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.saglik.gov.tr\/TR,77548\/saglik-bakani-koca-uluslararasi-asi-sempozyumuna-katildi.html<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-17\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-18\"><strong>18.<\/strong> Koca F. (2020) \u201c\u00dclkemizde devam eden a\u015f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile ilgili bir toplant\u0131 daha yapt\u0131k. \u00dclkemizin bilimsel ve teknik alt yap\u0131s\u0131, Bilim \u0130nsanlar\u0131m\u0131z\u0131n azim ve gayretinin bize en iyi a\u015f\u0131lar\u0131 kazand\u0131raca\u011f\u0131na inan\u0131yorum (Tweet)<br>Eri\u015fim Tarihi: 5 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/twitter.com\/drfahrettinkoca\/status\/ 1346561406255194119\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/twitter.com\/drfahrettinkoca\/status\/ 1346561406255194119<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-18\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-19\"><strong>19.<\/strong> Coma E, Mora N, M\u00e9ndez L, Ben\u00edtez M, Hermosilla E, F\u00e0bregas M, et al. (2020) Primary care in the time of COVID-19: Monitoring the effect of the pandemic and the lockdown measures on 34 quality of care indicators calculated for 288 primary care practices covering about 6 million people in Catalonia. BMC Fam Pract. 21(1):208.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/bmcfampract.biomedcentral.com\/articles\/10.1186\/s12875-020-01278-8\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/bmcfampract.biomedcentral.com\/articles\/10.1186\/s12875-020-01278-8<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-19-1\">1<\/a> | <a href=\"#atif-19-2\">2<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-20\"><strong>20.<\/strong> Roberton T, Carter ED, Chou VB, Stegmuller A, Jackson BD, Tam Y, et al. (2020). Early Estimates of the Indirect Effects of the Coronavirus Pandemic on Maternal and Child Mortality in Low- and Middle-Income Countries. SSRN Electron J. <br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/papers.ssrn.com\/abstract=3576549\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/papers.ssrn.com\/abstract=3576549<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-20\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-21\"><strong>21.<\/strong> Understanding the hidden costs of COVID-19\u2019s potential impact on US healthcare [Internet]. [cited 2021 Jan 7]. Available from: <a href=\"https:\/\/www.mckinsey.com\/industries\/healthcare-systems-and-services\/our-insights\/understanding-the-hidden-costs-of-COVID-19s-potential-impact-on-us-healthcare\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.mckinsey.com\/industries\/healthcare-systems-and-services\/our-insights\/understanding-the-hidden-costs-of-COVID-19s-potential-impact-on-us-healthcare<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-21\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-22\"><strong>22.<\/strong> Issaka RB, Somsouk M. (2020) Colorectal Cancer Screening and Prevention in the COVID-19 Era. JAMA Heal Forum.1(5):e200588.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/jamanetwork.com\/channels\/health-forum\/fullarticle\/2766137\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/jamanetwork.com\/channels\/health-forum\/fullarticle\/2766137<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-22\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-23\"><strong>23.<\/strong> Tbmm Genel Kurulu 2021 Y\u0131l\u0131 B\u00fct\u00e7e G\u00f6r\u00fc\u015fmeleri Konu\u015fmam\u0131z &#8211; YouTube<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=wUtWjUhfm-w&amp;ab_channel=SBFahrettinKoca\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=wUtWjUhfm-w&amp;ab_channel=SBFahrettinKoca<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-23-1\">1<\/a> | <a href=\"#atif-23-2\">2<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-24\"><strong>24.<\/strong> Bun S, Kishimoto K, Shin J, Takada D, Morishita T, Kunisawa S, et al. (2020) Impact of the COVID-19 Pandemic on Infant and Pediatric Asthma: A Multi-Center Survey Using an Administrative Database in Japan. SSRN Electron J.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.ssrn.com\/abstract=3728585\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.ssrn.com\/abstract=3728585<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-24\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-25\"><strong>25.<\/strong> Goksoy B.(2020) The Impact of the COVID-19 Outbreak on Emergency Department Visits of Surgical Patients. Turkish J Trauma Emerg Surg.<br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-25\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-26\"><strong>26.<\/strong> Boserup B, McKenney M, Elkbuli A. (2020) The impact of the COVID-19 pandemic on emergency department visits and patient safety in the United States. Am J Emerg Med. 38(9):1732\u20136.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: \/pmc\/articles\/PMC7274994\/?report=abstract<br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-26\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-27\"><strong>27.<\/strong> The collateral damage of COVID-19: cardiovascular disease, the next pandemic wave.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.escardio.org\/The-ESC\/Advocacy\/Shaping-policy-and-regulation\/ESC-positions\/the-collateral-damage-of-COVID-19-cardiovascular-disease-the-next-pandemic-wav\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.escardio.org\/The-ESC\/Advocacy\/Shaping-policy-and-regulation\/ESC-positions\/the-collateral-damage-of-COVID-19-cardiovascular-disease-the-next-pandemic-wav<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-27\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-28\"><strong>28.<\/strong> Dealing with the collateral damage of COVID-19: It\u2019s not all about cure\u2014it\u2019s about care &#8211; The BMJ.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/blogs.bmj.com\/bmj\/2020\/10\/28\/dealing-with-the-collateral-damage-of-COVID-19-its-not-all-about-cure-its-about-care\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/blogs.bmj.com\/bmj\/2020\/10\/28\/dealing-with-the-collateral-damage-of-COVID-19-its-not-all-about-cure-its-about-care\/<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-28\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-29\"><strong>29.<\/strong> Flu in the Southern Hemisphere has \u201cpractically disappeared.\u201d What does that mean for America\u2019s flu season?.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.advisory.com\/daily-briefing\/2020\/07\/24\/coronavirus-restrictions\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.advisory.com\/daily-briefing\/2020\/07\/24\/coronavirus-restrictions<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-29\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-30\"><strong>30.<\/strong> Yeoh DK, Foley DA, Minney-Smith CA, Martin AC, Mace AO, Sikazwe CT, et al. (2020). Impact of Coronavirus Disease 2019 Public Health Measures on Detections of Influenza and Respiratory Syncytial Virus in Children During the 2020 Australian Winter. Clin Infect Dis.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/academic.oup.com\/cid\/advance-article\/doi\/10.1093\/cid\/ciaa1475\/5912591\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/academic.oup.com\/cid\/advance-article\/doi\/10.1093\/cid\/ciaa1475\/5912591<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-30\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-31\"><strong>31.<\/strong> Taquechel K, Diwadkar AR, Sayed S, Dudley JW, Grundmeier RW, Kenyon CC, et al. Pediatric Asthma Health Care Utilization, Viral Testing, and Air Pollution Changes During the COVID-19 Pandemic. (2020). J Allergy Clin Immunol Pract. 8(10):3378-3387.e11.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jaip.2020.07.057\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.jaip.2020.07.057<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-31\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-32\"><strong>32.<\/strong> Torretta S, Capaccio P, Coro I, Bosis S, Pace ME, Tosi P, et al.(2020). Incidental lowering of otitis-media complaints in otitis-prone children during COVID-19 pandemic: not all evil comes to hurt. Eur J Pediatr.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: \/pmc\/articles\/PMC7370867\/?report=abstract<br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-32\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-33\"><strong>33.<\/strong> Kuwari M Al, Abdulmalik M, Abdulla S Al, Bakri AH, Gibb J, Kandy M. (2020) The COVID-19 Pandemic Impact on Primary Health Care services: An Experience from Qatar. medRxiv.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1101\/2020.07.22.20160333\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/doi.org\/10.1101\/2020.07.22.20160333<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-33\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-34\"><strong>34.<\/strong> Sisk B, Alexander J, Bodnar C, Curfman A, Garber K, McSwain SD, et al. Pediatrician Attitudes Toward and Experiences With Telehealth Use: Results From a National Survey. Acad Pediatr. 2020 Jul 1;20(5):628\u201335.&nbsp;<br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-34\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-35\"><strong>35.<\/strong> T\u0130TCK &#8211; T\u00fcrkiye \u0130la\u00e7 ve T\u0131bbi Cihaz Kurumu.<br>Eri\u015fim Tarihi: 7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.titck.gov.tr\/duyuru\/eczacilara-ve-tum-ilgililere-duyurulur-16032020090441\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.titck.gov.tr\/duyuru\/eczacilara-ve-tum-ilgililere-duyurulur-16032020090441<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-35\">1<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\" id=\"kaynakca-36\"><strong>36.<\/strong> Anadolu Ajans\u0131. Kovid-19 hastas\u0131 T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131 ambulans u\u00e7akla yurt d\u0131\u015f\u0131ndan getirildi.<br>Eri\u015fim Tarihi:7 Ocak 2021.<br>Eri\u015fim Adresi: <a href=\"https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/koronavirus\/kovid-19-hastasi-turk-vatandaslari-ambulans-ucakla-yurt-disindan-getirildi\/1907048\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">https:\/\/www.aa.com.tr\/tr\/koronavirus\/kovid-19-hastasi-turk-vatandaslari-ambulans-ucakla-yurt-disindan-getirildi\/1907048<\/a><br>\u2191 At\u0131flar: <a href=\"#atif-36\">1<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2020 y\u0131l\u0131 ba\u015f\u0131nda nedeni bilinmeyen zat\u00fcrre\/ pn\u00f6moni vakalar\u0131n\u0131n D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019ne (DS\u00d6) bildirilmesi neticesinde koronavir\u00fcs ailesinden yeni bir vir\u00fcs tespit edildi. Bir\u00e7ok k\u0131tada bu vir\u00fcsle enfekte olan vakalar g\u00f6r\u00fcld\u00fc. DS\u00d6 taraf\u0131ndan 11 Mart 2020 tarihinde COVID-19 salg\u0131n\u0131 ilan edildi.1 31 Aral\u0131k 2020 tarihine kadar d\u00fcnya genelinde 81.477.457 vaka tespit edilirken 1.798.120 ki\u015fi COVID-19 nedeniyle hayat\u0131n\u0131&#8230;<\/p>\n<p><a class=\"moretag\" href=\"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/halk-sagligi-acisindan-2020-yili\/\">Devam\u0131 \u00bb<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"default","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"default","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[5],"tags":[],"class_list":["post-477","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-akademik-degerlendirmeler","years-15","institution-saglik-bakanligi"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/477","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=477"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/477\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kizilayakademi.org.tr\/yillik\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}